Во пракса, оваа политика се спроведувала преку купување стари монашки ќелии од страна на руски монаси, кои потоа граделе големи четириаголни зданија и го надминувале строго определениот број жители, доведувајќи сè повеќе монаси од Русија.
Пишува: Сотирис Лециос (orthodoxtimes)
Беше почетокот на јули 1905 година, а Грција се соочуваше со низа сериозни предизвици. Меѓу различните извештаи што се појавуваа во грчкиот печат, читателите со изненадување дознаа за судир меѓу грчки и руски монаси на Света Гора. Но, што всушност се случило?
Еден руски монах по име Пантелејмон зел под закуп скит од Светите Отци на Света Гора, при што правото на престој се однесувало исклучиво на него. Меѓутоа, тој го прекршил договорот, изградил дополнителни ќелии и им дозволил и на други руски монаси да се населат таму.
Кога Светите Отци на Света Гора побарале скитот да биде испразнет, Пантелејмон одбил да ја исполни одлуката. Грчките монаси реагирале и се обиделе насилно да го отстранат, по што на помош му притекле други руски монаси.
„Потоа избувна крвав судир, при што беа повредени 11 грчки и 4 руски монаси. Како последица на овие немири, предизвикани од руските монаси, османлиските власти испратија војска за да го воспостави редот“, објавил весникот Емброс на својата насловна страница.
Неколку дена подоцна истиот весник објавил дека Вселенската патријаршија го поништила договорот и одлучила спорот да се решава по судски пат. Сепак, не било постигнато никакво решение, а незадоволството кај грчките монаси продолжило да расте поради новите објекти „што Русите ги изградиле без дозвола“, како што забележал дописникот на весникот.
„Озлогласениот руски ќелиот Пантелејмон“ отпатувал во Цариград во обид да се сретне со претставници на Патријаршијата и да обезбеди решение што би било во негова полза. Ниту грчката влада не останала пасивна и побарала дополнителни информации од Светата општина на Света Гора за да утврди какви мерки треба да преземе.
Тензиите меѓу грчките и руските монаси продолжиле уште извесно време, а постепено се смириле кон крајот на есента. Настаните од тоа лето не биле изолиран случај. Слични постапки на непослушност од страна на руски монаси се случиле уште двапати во почетокот на XX век.
Во едниот случај, руските монаси од Скитот на Пресвета Богородица се побуниле против Дикејот (старешината на скитот). Во другиот, избувнал спор меѓу рускиот ќелион „Крст“ и манастирот Каракал, под чија јурисдикција се наоѓал, околу наследството и изборот на нов старешина. И во двата случаи, руската дипломатија отворено интервенирала во корист на руските интереси на Света Гора.
Тоа не било изненадување, бидејќи уште од средината на XIX век руската надворешна политика развила стратегија за зајакнување на руските монашки установи и проширување на руското присуство на Света Гора. Пансловенското друштво настојувало каливите (мали монашки живеалишта) да се претворат во ќелии, ќелиите во скитови, а скитовите во самостојни манастири.
Во пракса, оваа политика се спроведувала преку купување стари монашки ќелии од страна на руски монаси, кои потоа граделе големи четириаголни зданија и го надминувале строго определениот број жители, доведувајќи сè повеќе монаси од Русија.
„Условите на опустошување на Света Гора им оделе во прилог на руските планови. Масовниот прилив на монаси бил олеснет и со гаранциите што Русите ги добиле со Санстефанскиот договор од 1878 година, иако зголемувањето на руското присуство започнало неколку децении порано, што конечно довело до преземањето на манастирот Свети Пантелејмон во 1875 година“, забележува Димитрис Музакис во својата обемна студија за монашката република Света Гора.
Меѓу илјадниците Руси што пристигнале на Света Гора меѓу 1829 и 1912 година имало и значителен број лица кои биле кривично гонети. Политиката на Санкт Петербург најдобро ја сумира тогашниот руски амбасадор Иван Алексеевич Зиновјев со зборовите:
„Нека Русите останат на Света Гора – макар биле и ѓаволи!“
До 1912 година Русите го контролирале не само манастирот „Свети Пантелејмон“ и два скита, туку и 34 ќелии и 187 каливи и испосници. Манастирот „Свети Пантелејмон“ станал официјален центар за координирање на руските напори за русификација на Света Гора.
Осврнувајќи се на овој манастир, Музакис пишува:
„Тој отворено и без двоумење ја покажа оваа улога при гласањето за историската одлука од 3 октомври 1913 година. Манастирот се воздржа од гласање, со што го изрази своето несогласување со одлуката на останатите деветнаесет манастири Света Гора да се присоедини кон Грција.“
Нова криза: Имјаславците
Во 1912 година избувнала нова криза во рамките на Руската Православна Црква околу учењето на таканаречените „Имјаславци“ (славители на Божјото име), предводени од јеромонахот и поранешен воен офицер Александар Булатович од Скитот на Свети Андреј на Света Гора.
Нивните следбеници верувале дека Божјото име не е само назив, туку вистинска пројава на самиот Бог. Ова учење стекнало значителна поддршка меѓу руските монаси и довело до тензии и насилни судири.
И Вселенската патријаршија и Московската патријаршија го осудиле ова движење. Во 1913 година руска воена единица влегла во манастирот „Свети Пантелејмон“ и уапсила 840 монаси, кои потоа биле префрлени во Одеса.
Тоа била последната голема криза поврзана со руското присуство на Света Гора. Од 1918 година, па во текот на многу децении потоа, приливот на руски монаси во монашката република значително се намалил.
Малку познатиот судир меѓу грчките и руските монаси на Света Гора?
Е па еве што е многу познато за тој историски период, а чудно е како авторот на овој текст “не го знае” незаобиколливиот историски контекст. Света Гора била под отоманско ропство 482 години: од 1430 г. до 1912 г.
Долго, долго светогорските монаси лично ги служеле турските администратори кои ја запоседнале Света Гора, покрај огромните такси што ги плаќале. Денес некои Грци значи зборуваат за руски влијанија на Света Гора кон крајот на тој период? И тоа како биле добредојдени руските пари таму и присуството на православни монаси во време кога јаремот бил суров и не бил христијански. Денес им благодарат на Турците за тоа што ја чувале забраната за влез на жени на Атос, но постојат автентични монашки книги за животот на атонските подвижници во 18 и во 19 век на пример, кои не се пишувани за цели на внатре-православни етнофилетистички ривалства и ние не можеме да ги заборавиме вистинските богатства на православното монаштво за ќефот на нечиј жезол или етнички авторитет.
Инаку, во 49 г. при патувањето на Пресвета Богородица со Св. Јован Богослов во околината на Света Гора и при откровението за областа како Божји дар за Неа и за монасите кои ќе сакаат да се спасуваат имајќи Ја за своја Игуманија, Атос не и’ припаѓал на државата Грција туку на провинцијата Македонија во Римската Империја.
Значи, Атос е уште една окупирана територија на која (слично на законите во некои земји) кираџијата заради долгата закупнина на истото место станал асминистратор со поголеми права од оригиналниот господар.
Така е, денес ова тврдење за мнозина звучи нереално. Но како звучи оваа мизерна грчка жалопојка за доаѓањето и населувањето на Руси ли, Романци ли, Срби ли, Македонци ли… на Света Гора? Нели се дарот и ветувањето Божјо дадени на Пресвета Богородица благослов за СИТЕ СТРАНСТВУВАЧИ /МОНАСИ кои ќе сакаат да се сапсуваат далеку од светот и далеку од секое женско присуство? Кој и зошто се осмелува денес да негува фарисејски и книжнички традиции правејќи се господар на богодаруваните можности за монашки подвиг во Градината на Пресвета Богородица? Немаме ли и ние неодамна канонизиран Светител кој бил прогонуван од Света Гора заради тоа што е Македонец по националност? Зошто светогорската управа толку се плашела од макар еден Македонец во таа Богородична Градина?