РПЦ во Европа – инфраструктура на руското влијание

Украински разузнавачи, европски контраразузнавачки служби и истражувачи исцртуваат загрижувачка слика за дејствувањето на Московската патријаршија и структурите поврзани со неа во Европа

Секој свештеник на Руската православна црква (РПЦ) кој заминува на служба во странство е регрутиран или има врски со руските специјални служби. Со оваа категорична оценка поранешниот заменик-началник на Главната управа за разузнавање (ГУР) при Министерството за одбрана на Украина, генерал-мајор Илија Павленко, ја опиша задграничната мрежа на Московската патријаршија.

Неговата изјава беше дадена за време на форумот „РПЦ во Европа: инфраструктура на руското влијание“, организиран од Институтот за национална отпорност и безбедност на 17 јули во Киев. На настанот беа претставени резултатите од обемно истражување за дејствувањето на РПЦ и структурите поврзани со неа во пет земји-членки на Европската Унија.

„Структура која дејствува во интерес на државата-агресор“

Според Павленко, РПЦ не е само верска институција, туку структура што ја користат сите руски специјални служби – Службата за надворешно разузнавање (СВР), военото разузнавање ГРУ и Федералната служба за безбедност (ФСБ).

„РПЦ е структура што дејствува во интерес на државата-агресор и ја користат сите руски специјални служби. Секој свештеник на РПЦ кој заминува во странство е регрутиран или има врски со руските специјални служби“, изјави генералот.

Тој посочи дека клучните задачи на Црквата во европските држави се две: шпионажа и ширење пораки што му одговараат на Кремљ, вклучително и меѓу украинските бегалци. Според него, мрежите врз кои се потпира оваа активност потекнуваат уште од советскиот период и Русија ги надградувала со децении.

„Најголемата закана се крие токму во размерите на ова влијание. Луѓето често дури и не сфаќаат дека се наоѓаат под влијание на РПЦ или на структури поврзани со неа, кои во практика се поврзани со руските служби“, предупреди Павленко.

Мрежа од околу 600 парохии во ЕУ

Истражувањето на Институтот за национална отпорност и безбедност претставува конкретни податоци за размерите на руското православно присуство во Европа. Според него, руското православие на континентот функционира не како единствена структура, туку како мрежа од три главни јурисдикции:

Руската православна црква (РПЦ) – околу 380 парохии;

Руската задгранична православна црква (РПЦЗ) – околу 150 парохии;

Украинската православна црква на Московската патријаршија – околу 130 парохии.

Според проценката на авторите, овие заедници обединуваат меѓу 1 и 1,2 милиони верници во земјите од Европската Унија.

Истражувачите нагласуваат дека Москва ја приспособува својата стратегија според специфичностите на секоја држава – од агресивна експанзија и продор во локалните елити, до пополнување општествени празнини што останале занемарени од други институции.

Посебно внимание кон украинските бегалци

Особено загрижувачки се заклучоците поврзани со украинските бегалци во Европа. Според истражувањето, мрежата користи детски центри, психолошки обуки и хуманитарна помош за да привлекува Украинци кои ја напуштиле земјата поради војната.

Во одделни случаи, парохии на РПЦ се претставуваат како украински – богослужбите се служат на украински јазик, а заедниците користат украински имиња и симболика.

Како противмерки, авторите на истражувањето предлагаат: проширување на задграничната мрежа на Православната црква на Украина (ПЦУ); поддршка за украинските капелански мисии во странство; потесна соработка со Украинската грко-католичка црква (УГКЦ).

Ставот на украинската држава

Во дискусијата учествуваше и претседателот на Државната служба на Украина за етнополитика и слобода на совеста (ДЕСС), Виктор Еленски. Тој истакна дека Русија одамна ја пренасочила РПЦ од духовна поддршка за сонародниците во странство кон извршување надворешнополитички задачи на руската држава.

„Руската Федерација одамна ја пренасочи Руската православна црква од духовна поддршка за сонародниците во странство кон реализација на надворешнополитичките задачи на руската држава“, изјави Еленски.

Тој посочи дека активностите на Украина и украинските невладини актери за неутрализирање на деструктивната активност на РПЦ во странство се „проактивни и ефикасни“. Како пример наведе публикација во The Wall Street Journal, во која се анализира како Русија преку контролирани верски структури и медиуми се обидувала да ја дискредитира Украина пред американската јавност.

Според него, европските институции сè подобро ја разбираат улогата на РПЦ во контекст на руско-украинската војна.

„Доволно е да се погледнат резолуциите на Парламентарното собрание на Советот на Европа (ПССЕ), Европскиот парламент, одлуките на владите и парламентите на повеќе европски држави, како и ставовите на Конференцијата на европските цркви.“

Европската трага: Софија, Карлови Вари, Талин

Тврдењата на Павленко се совпаѓаат со повеќе случаи за кои европските контраразузнавачки служби предупредуваат во последните години.

Чешка: храмот во Карлови Вари

Во април 2025 година, Информативната служба за безбедност (BIS) на Чешка откри дека православниот храм „Св. Петар и Павле“ во Карлови Вари им служел на оперативци на руската воена разузнавачка служба ГРУ за тајни средби, дел од кои биле поврзани со непријателски активности против земји од Европската Унија.

Парохијата е опишана како „подворје“ – фактичко претставништво на Московската патријаршија во земјата. Нејзиниот долгогодишен настојател Николај Лишченјук беше протеран од Чешка во 2024 година како закана за националната безбедност, а патријархот Кирил беше ставен на санкциската листа на земјата уште во 2023 година.

Бугарија: протерувањето на архимандрит Васијан

Бугарија, исто така, презеде мерки против претставници на РПЦ. Во септември 2023 година, Државната агенција „Национална безбедност“ (ДАНС) го протера настојателот на Руската црква во Софија, архимандрит Васијан, како и двајца белоруски клирици од храмот „Св. Николај Мирликиски Чудотворец“.

Според ДАНС, тројцата целно работеле за руските геополитички интереси во Бугарија. Само неколку дена претходно, Васијан беше протеран и од Северна Македонија.

Естонија: прекин со Московската патријаршија

Естонија во 2024 година одби да му дозволи престој на митрополитот Талински и на цела Естонија, Евгениј, оценувајќи го како безбедносен ризик.

Во 2025 година, естонскиот парламент усвои закон со кој локалната православна црква се обврзува да ги прекине канонските врски со Московската патријаршија. Министерот за внатрешни работи Лаури Лаенеметс ја образложи одлуката со потребата верниците да не бидат потчинети на „поранешен агент на КГБ“ како свој највисок духовен авторитет.

Механизми на влијание

Во мај 2025 година, директорот на Службата за надворешно разузнавање на Украина, Олег Ивашченко, изјави дека „руските попови веќе не се само свештеници“, туку агенти испратени во Европа под прикритие на служба за СВР или ФСБ.

Според украински извори, дел од 6,5 милиони Украинци кои ја напуштиле земјата поради војната се изложени на ова влијание.

Во март 2026 година, советникот за верски прашања во Министерството за внатрешни работи на Естонија, Ринго Рингве, и извор од украинското разузнавање го опишаа механизмот на овој процес: доволно е бегалец да присуствува на богослужба два или три пати за да биде забележан. Потоа свештеникот и неговата сопруга воспоставуваат контакт под изговор на „духовна поддршка“, при што собираат информации од телефоните и профилите на социјалните мрежи.

Спорот од другата страна на Атлантикот

Темата за двојната улога на руското православие стигна и до Соединетите Американски Држави. Во ноември 2025 година, делегација од клирици на РПЦЗ и Православната црква во Америка го посети Вашингтон под знамето на заштита на „прогонетата“ црква во Украина.

Делегацијата се сретна со директорката на Националното разузнавање, Тулси Габард, со конгресмени од двете партии и со новоназначениот амбасадор за меѓународна верска слобода, Марк Вокер.

Службата за прашања на верата при Белата куќа, сепак, ја откажа планираната средба со делегацијата, а група републиканци во Претставничкиот дом побара од државната обвинителка Пам Бонди да се испита дали Руската Федерација и нејзините специјални служби регрутираат или компромитираат православни јурисдикции поврзани со Москва во САД.

Помеѓу докажаните факти и разузнавачките проценки

Јавно достапните европски факти – контраразузнавачки извештаи, протерани клирици, санкции и закони – документираат конкретни оперативни случаи, но официјално не ја потврдуваат генерализираната формулација дека „секој свештеник“ на РПЦ е поврзан со специјалните служби.

Во таа смисла, оценката на Илија Павленко останува професионално убедување на висок разузнавачки функционер, а не конечно докажан факт врз основа на јавно достапни извори. Сепак, таа се потпира на документирана историја. Декласифицирани досиеја од Швајцарскиот федерален архив, објавени во 2023 година од Le Matin Dimanche и SonntagsZeitung, го евидентираат патријархот Кирил како соработник на КГБ со псевдонимот „Михајлов“ за време на неговата мисија во Женева во 1970-тите години.

При мрежа од околу 600 парохии во Европската Унија, дури и поконзервативната теза – дека руските служби не го користат секој поединечен свештеник, туку самата структура со нејзините легални финансиски канали и директен пристап до рускојазичните и украинските заедници – значи дека Москва задржува стотици точки на влијание низ Европа.

Затоа не е исклучено европските служби и понатаму да откриваат нови случаи по моделот на оние во Софија и Карлови Вари, а дебатата за улогата на Руската православна црква во Европа сè повеќе да се претвора од верско во прашање на национална безбедност.

/hristianstvo.bg