Историјата ретко казнува одеднаш. Таа предупредува – долго, упорно – сè додека општеството не почне да го прифаќа распаѓањето како природна состојбана своето постоење. Во Библијата, овој момент е формулиран со застрашувачка едноставност: „Голем е викот против Содом и Гомора“ (1. Мој 18:20). Така е и со Содом. Така е и со Вавилон. Така е и со цивилизациите кои верувале дека моќта ги направила недопирливи.
Откритијата познати како „Досиејата Епстејн“ наликуваат токму на таков вик – не на почеток, туку на симптом. Не на еден скандал, туку на пукање на цела морална конструкција, поткрепена со децении од пари, влијание… и тишина.
Не плотта, туку неказнивоста
Случајот „Епстејн“ често се сведува на криминална хроника или на психологија на „перверзен милионер“. Ова објаснување е погодно. Го изолира злото во една единствена фигура и му овозможува на системот да продолжи да функционира без да се мачи со прашања.
Но, вистинскиот шок не е во самите злосторства, туку во нивната долгогодишна толеранција. Сигнали, сведоштва и новинарски истражувања постоеле долго пред општествениот колапс. „Институциите“ знаеле. И молчеле.
Библиската логика е јасна: гревот не започнува со самото тело, туку со одбивањето да се препознае другиот како личност. Во Содом, проблемот не е апстрактната „развратност“ или сексуалната активност, туку насилството, понижувањето и трансформацијата на личноста во објект. Токму ова се повторува овде – моќ што се доживува како право врз телата и судбините на другите.
Епстејн како функција, а не исклучок
Епстејн не се чини дека е центар на овој систем, туку неговата функција. Посредник помеѓу парите, политичкото влијание, елитите и тајните. Во оваа смисла, тој повеќе личи на жрец (веројатно второстепен, а не главен жрец) на пропаѓањето, отколку на некаков осамен демон.
Фактот дека бил заштитен, игнориран и „погодно недоволно истражен“ толку долго, покажува дека системот не го толерирал, туку едноставно – го користел. Затоа обидите да се затвори прашањето со неговата смрт звучат неубедливо. Прашањето никогаш не било „кој е Епстејн“, туку кои се оние на кои им бил корисен.
Вавилон денес: Логиката на понижувањето
Приказните за таканаречените „Porta Potty Parties“¹ – без оглед на степенот на фактичка докажливост – функционираат во јавната свест како симбол. Тие го повторуваат архетипот на Вавилон: цивилизација во која богатството го надминува моралот, а човечкото тело станува сцена за демонстрација на моќ. И додека досиејата на Епстејн најмногу ги засегаа американските и европските елити и вклучуваа претежно бели жени како жртви, жртвите на „Porta Potty “ забавите беа главно црнокожни и локализирани во земјите богати со нафта на Истокот и Дубаи, тајниот locus operandi на нашите домашни влијателни личности, модели и сомнителни бизнисмени.
Но, не станува збор за културна специфичност или географија. Станува збор за универзалната логика на неконтролирана моќ. Кога нема надворешна мерка – закон, Бог, јавен срам и чувство на пристојност – границите не се едноставно замаглени, тие се намерно уништени. Понижувањето станува форма на задоволство бидејќи докажува супериорност.
Зошто вистината излегува на виделина сега?
Едно од најнепријатните прашања околу досиејата на Епстејн е прашањето за времето. Зошто сега? Зошто не порано?
Сè повеќе се поставува тезата дека ако не беше длабоката политичка поделба во Соединетите Држави, овие откритија можеби никогаш немаше да ја видат светлината на денот. Во услови на консензус на елитата, скандалите се управуваат. Тие се одложуваат, разредуваат, се закопуваат во процедурални детали. Но, кога системот ќе попушти, тајните стануваат оружје.
Желбата за политичка одмазда – особено во контекст на конфликтот околу Доналд Трамп и интересите на демократите – веројатно ја одиграла својата улога. Не затоа што моралот одеднаш преовладал, туку затоа што вистината (или дел од неа) станала ситуационо корисна. Ова не ги обезвреднува откритијата, туку ги става во трезвена рамка: дури и разоткривањето на злото често е несакан ефект од борбата за моќ.
Библијата добро го познава овој механизам. Пророците не се појавуваат во стабилни кралства, туку кога тие веќе се распаѓаат.
Постои предупредување пред Потопот
Приказната за Потопот не е приказна за ненадеен гнев, туку крај на еден долг процес. „Земјата беше расипана пред Бога, и земјата се наполни со насилство“ (1. Мој 6:11) – корупцијата не е само морална, туку и структурна. Самиот поредок е искривен.
Откритијата околу глобалните елити денес звучат вознемирувачки аналогно. Тие не се сензација, туку сигнал. Тие покажуваат дека под фасадата на успехот лежи систематска ерозија на границите, одговорноста и човечкото достоинство.
Судот започнува од врвот
Досиејата Епстејн не се само новинарски материјал. Тие се морален тест – за медиумите, за институциите, за општеството. Дали ќе бидат сведени на уште еден скандал – џвакање мастика за краткорочно внимание на јавноста, или ќе бидат прочитани како предупредување?
Библиската логика е недвосмислена: судот не започнува со слабите, туку со силните. Со оние кои верувале дека се над законот, над Бога и над човекот.
Вистинското прашање повеќе не е дали ќе има повеќе откритија. Прашањето е дали ќе имаме храброст да ги препознаеме на време – пред повторно да стигне крикот до небото.
¹ Porta Potty Parties – термин што се користи главно на социјалните мрежи и на некои истражувачки онлајн платформи за да се однесува на елитни забави во ултра богати кругови (честопати поврзани со Дубаи), каде што жените се подложени на екстремно понижувачки сексуални практики со плаќање или на сила. Во јавната дебата, терминот функционира и како симбол на моралната неказнивост на затворените елитни кругови.
Пишува: Пламен Сивов/ Pravoslavie.bg
