Вселенскиот патријарх Вартоломеј повика на обновување на црковната соборност, единството и дијалогот меѓу христијанските цркви, истакнувајќи дека иднината на Православието и на христијанството во целина зависи од надминувањето на изолацијата и поделбите.
Вартоломеј го истакна ова на 23 октомври 2026 година во Рим, каде што доби почесен докторат по света теологија од Папскиот универзитет „Свети Тома Аквински“. Неговото обраќање беше дел од конференцијата организирана од универзитетскиот Институт за екуменски студии „Ојкуменикум“, по повод десетгодишнината од Светиот и Велик собор на Крит, одржан во 2016 година.
Во предавањето насловено „Соборноста и заедништвото во Црквата“, Вселенскиот патријарх оцени дека Соборот на Крит е еден од најзначајните настани во поновата историја на Православната црква, чија важност ги надминува непосредните одлуки и документи усвоени на собирот.
Осврнувајќи се на долгогодишните подготовки за одржувањето на Соборот, Вартоломеј истакна дека неговото свикување ја потврдило определбата на Православната црква за соборност и заедничка одговорност.
Тој нагласи дека Православната црква не треба да се разбира како федерација на независни помесни цркви што постојат изолирано една од друга, туку како едно Тело Христово, обединето преку верата, светотаинскиот живот и апостолското предание.
Осврнувајќи се на критиките поврзани со отсуството на неколку автокефални цркви од Соборот на Крит, Вартоломеј истакна дека неговото историско значење не може да се оценува единствено според бројот на учесниците или степенот на непосредно постигнатата согласност.
Документите на Соборот, посочи тој, обработуваат прашања од современото општество, меѓу кои мирот, правдата, човечкото достоинство, верската слобода, заштитата на животната средина и односите со другите христијански цркви.
Тој ја нагласи и улогата на Соборот во унапредувањето на соработката меѓу епископите во регионите каде што постојат повеќе православни црковни јурисдикции.
„Единството бара средба“
Една од централните пораки на обраќањето на Вартоломеј беше дека црковното единство не може да се зачува без средби, дијалог и соработка.
„Единството бара средба“, истакна Вселенскиот патријарх, додавајќи дека црквите не можат да останат изолирани една од друга, а истовремено да тврдат дека ја изразуваат полнотата на христијанското заедништво.
Осврнувајќи се на соборскиот документ за односите на Православната црква со останатиот христијански свет, Вартоломеј го бранеше богословскиот дијалог како израз на верноста кон Христовата молитва за единството на неговите ученици.
Тој призна дека многу од предизвиците разгледувани на Соборот остануваат нерешени, особено во услови на геополитички тензии, црковни поделби и сè поизразена секуларизација на современите општества.
Поради тоа, Соборот на Крит, според Вартоломеј, не треба да се смета за завршница на еден процес, туку за почеток на обновена посветеност на соборноста, заедништвото и соработката.
Посебен дел од предавањето беше посветен на односот меѓу првенството и соборноста, едно од клучните прашања во богословскиот дијалог меѓу Православната и Римокатоличката црква.
Вартоломеј нагласи дека ниту едниот ниту другиот принцип не може правилно да функционира без оној другиот.
„Првенството без соборност ризикува да се претвори во централизирана власт, одвоена од црковното заедништво; соборноста без првенство ризикува да доведе до фрагментација и неспособност да се пројави видливо единство“, истакна тој.
Во овој контекст, Вселенскиот патријарх се повика на Равенскиот документ од 2007 година и документот од Кјети од 2016 година, во кои се разгледува односот меѓу првенството и соборноста на локално, регионално и универзално ниво во црковниот живот.
Тој го поздрави и обновениот акцент на соборноста во Римокатоличката црква, повикувајќи се на иницијативите на папата Фрањо и нивното продолжување во понтификатот на папата Лав XIV.
Според Вартоломеј, соборноста не е само административна постапка, туку суштински израз на идентитетот и заедништвото на Црквата.
Во завршниот дел од обраќањето, Вартоломеј повика на враќање кон културата на соборност што го одбележувала животот на раната Црква.
„Смирение наместо триумфализам, средба наместо изолација, дијалог пред поделбите и заедништво пред национализмот“, порача Вселенскиот патријарх.
Во свет обележан со поларизација, конфликти и фрагментација, тој истакна дека Црквата треба да продолжи да сведочи за единството преку заедничко расудување, дијалог и споделена одговорност.
Светиот и Велик собор на Крит, заклучи Вартоломеј, останува повик за повторно откривање на оваа суштинска димензија на христијанскиот живот, преку која Црквата се пројавува како заедништво на љубовта, вистината и единството.
