Српската влада почна законска постапка за основање православен универзитет „Св. Сава“, кој треба да биде основан од Српската православна црква, но во кој како соосновач може да се појави и самата држава.
Проектот предвидува универзитетот да може да добива средства од државниот буџет за акредитирани студиски програми, а Владата да го определува и бројот на студенти чие образование ќе биде финансирано од државата.
Предлог-законот за измени на Законот за црквите и верските заедници Владата го достави до Народната скупштина на 20 август, а четири дена подоцна тој беше разгледан и начелно поддржан од собраниската Комисија за човекови права, малцинства и рамноправност на половите.
Со предложениот нов член 35а, СПЦ добива можност да основа „посебен универзитет“ како високообразовна институција од „посебно општествено значење“. Како образложение се наведува историската улога на Црквата во развојот на образованието, науката и културата, како и во зачувувањето на духовниот и националниот идентитет на српскиот народ и Србија.
Законското решение, сепак, не се ограничува само на основање на универзитет. Високообразовните институции основани од СПЦ би можеле да добиваат средства од републичкиот буџет за акредитирани програми, а предвидена е можност и за формирање научноистражувачки организации и центри за обука, вклучително и за дуално образование и соработка со бизнисот.
Универзитет без факултети и студиски програми
Иако идејата беше официјализирана уште во април годинава, сè уште нема јавно објавена конечна структура на „Св. Сава“.
Не се познати факултетите, студиските програми и наставниот кадар, ниту е потврдено кои постојни високообразовни институции би влегле во составот на новиот универзитет.
Во јавноста најчесто се споменува Православниот богословски факултет на Универзитетот во Белград, што отвора и прашање дали тој би бил издвоен од најстариот српски државен универзитет и префрлен во „Св. Сава“.
Како можни составни делови се споменуваат и Факултетот за српски студии во Ниш и факултетот „Деспот Стефан Лазаревиќ“, но засега станува збор само за опции кои се разгледуваат во јавноста, а не за официјално потврдена структура.
Иако политичкиот врв во Белград најавува дека универзитетот би можел да опфати области како медицина, право, природни и технички науки и уметност, засега не е познато како би изгледала таа структура.
Вучиќ и СПЦ ја најавија идејата во април
Идејата за православниот универзитет беше претставена во април, кога патријархот Порфириј и тогашниот премиер Ѓуро Мацут потпишаа меморандум за соработка за создавање на Српски православен универзитет „Св. Сава“.
На потпишувањето присуствуваа и претседателот Александар Вучиќ и министерот за образование Дејан Вук Станковиќ.
Вучиќ тогаш зборуваше за амбициозна визија во која богословското образование би се развивало паралелно со медицина, право, природни и технички науки и уметност.
Министерот Станковиќ на 26 август изјави дека ќе се залага за „враќање на улогата на СПЦ во образовниот систем“ на Србија, притоа нагласувајќи го изучувањето на српската традиција, култура, јазик и историја.
Критики поради посебниот статус и државното финансирање
Најголемите реакции се однесуваат на фактот што законското решение, покрај општото право на верските заедници да основаат високообразовни институции, со посебен член го уредува токму универзитетот на СПЦ и отвора можност државата да биде негов соучредител и финансиер.
Во предлог-законот е наведено дека посебното општествено значење на универзитетот не значи нарушување на рамноправноста на другите верски заедници. Сепак, критичарите прашуваат дали истите финансиски и институционални можности би им биле достапни и на другите регистрирани верски заедници во Србија.
Дополнителни реакции предизвикува и фактот што Владата побара законот да се донесе по итна постапка.
Ваквиот потег се случува во период на силна политичка и општествена криза во Србија, во која студентските протести и универзитетите се едни од главните центри на критика кон власта.
Токму затоа, проектот за „Св. Сава“ веќе се гледа и низ политичка призма – како создавање нов академски центар со силна врска со Српската православна црква и државното раководство.
Засега, сепак, останува отворено најважното прашање: што конкретно ќе биде Универзитетот „Св. Сава“, кои факултети ќе го сочинуваат и колкав ќе биде неговиот удел во српскиот високообразовен систем.
