Засега, митрополитот Иларион е ослободен без обвиненија и слободно може да се движи. Дали овој случај на крајот ќе биде запаметен како непријатна грешка на специјализирана полициска единица, неуспешен обид за компромитација на важен курир или уште еден потег во долготрајната борба за имот и влијание во Чешките земји, останува отворено прашање.
Пишува: Сергеј Чапнин ( за sobornost.substack.com)
До пладне на 26 мај, митрополитот Иларион и неговиот возач беа ослободени од притвор во Чешка без никакви обвиненија. Не им беа изречени никакви ограничувања: ниту кауција, ниту забрана за патување, ниту обврска да останат во земјата. Во исто време, како што објави телеграм-каналот на Иларион, форензичкото вештачење потврдило дека „белиот прав“ пронајден во неговиот автомобил припаѓа на категоријата забранети супстанции, а истрагата формално продолжува. Крвните тестови направени на Иларион и неговиот сопатник, наводно, не покажале траги од наркотични супстанции во нивните организми; митрополитот изјавил дека е целосно подготвен да соработува со властите и додал дека „за мене како свештеник, самата помисла на такво однесување е очигледна невистина“.
Ако ова било провокација, луѓето што ја осмислиле погрешно пресметале најмалку две работи. Прво, според начинот на кој била спроведена операцијата, ова повеќе личи на работа на полицијата — во конкретниот случај, специјализирана антидрога единица — отколку на професионална разузнавачка служба. Запирањето, претресот и приведувањето биле извршени на видливо хаотичен и процедурално слаб начин. На крајот, службениците не успеале убедливо да објаснат како ја добиле анонимната дојава што ја предизвикала интервенцијата, ниту да приложат цврсти докази што го поврзуваат правот во багажникот со Иларион и неговиот возач. По многучасовните испрашувања, обвинителството немало многу избор освен да ги ослободи двајцата без обвинение, оставајќи ги главните прашања — кој се јавил, што точно било пронајдено и како завршило во автомобилот — без одговор.
Второ, организаторите изгледа не го предвиделе обемот и нивото на политичката реакција. Русија веднаш го претстави случајот не само како навреда кон еден свештеник, туку и како напад врз висок руски функционер и врз самото православие. Во 18:49 часот на 25 мај, Министерството за надворешни работи на Русија објави официјално соопштение на Марија Захарова, во кое приведувањето се нарекува „намерна, инсценирана провокација насочена кон дискредитација и на митрополитот и, преку него, на православието како такво“, барајќи негово „итно и безусловно ослободување“. Министерството најави остар протест до чешкиот амбасадор, а рускиот конзул веднаш пристигнал во Карлови Вари за да учествува во испрашувањата и процесните дејствија.
Неколку часа подоцна, во 22:05 часот, Синодалниот оддел за односи меѓу Црквата, општеството и медиумите на Московската патријаршија објави сопствено соопштение, напишано посуво и поформално од она на Министерството за надворешни работи. Во него се нагласува дека граѓаните на Европската Унија (Иларион доби унгарско државјанство во 2022 година) „мора да бидат заштитени од незаконски кривичен прогон“ и се наведува дека постапките на чешките власти „предизвикуваат легитимни прашања кај правниците во однос на законитоста и почитувањето на процедуралните норми“. Во соопштението се повикува чешката истрага и судовите да обезбедат целосно почитување на правата на Иларион, а се заклучува со ветување дека Црквата ќе ги преземе „сите мерки предвидени со закон“ за обезбедување правна помош за својот јерарх.
Зошто тогаш воопшто била потребна ваква операција? Сè уште гледам две можни објаснувања. Првото е дека Иларион можеби сега дејствува, практично, како високопозициониран курир: човек што неформално пренесува чувствителни документи и други предмети низ Западна Европа во време кога руските дипломати се под засилен надзор и ограничувања во движењето. Ако е така, тој е токму типот личност на која би можело да ѝ се предаде нешто за да го достави на одредена адреса. Не би ја исклучил ниту можноста дека, ако дрогата не била подметната, тој и претходно пренесувал вакви пратки. Обвинувањата дека руските разузнавачки служби, кои дејствуваат под дипломатско покритие, се вмешани во нелегална трговија, вклучително и со наркотици, кружат со години, а во ова сценарио Иларион би бил само уште една алка во тој синџир.
Сепак, втората верзија ми изгледа поверојатна. Приведувањето на Иларион се случи во контекст на продлабочена криза во Православната црква на Чешките земји и Словачка. Една монахиња е осудена, постојат нерешени прашања околу здравјето и способноста на прашкиот митрополит, а во таква ситуација јасно е дека постојат актери кои сакаат руската црква во Карлови Вари да ја стават под чешка контрола. Лесно може да се замисли сценарио во кое имотот се префрла во државна сопственост, а потоа ѝ се предава на чешката црква; досега Иларион бил релативно успешен во спречувањето на таков исход. Фактот што правната сопственост на црквата во Карлови Вари неодамна била пререгистрирана — нејзин формален сопственик сега е структура со седиште во Унгарија — сугерира дека и самиот бил свесен за заканата и се обидел однапред да ја спречи. Ако е така, можеби и не бил изненаден од ескалацијата; можеби од самиот почеток разбирал дека се наоѓа во многу груба политичка и црковна игра. Не е исклучено организаторите на провокацијата да целеле кон нешто многу поскромно: формална забрана Иларион воопшто да влегува во Чешка.
Засега, митрополитот Иларион е ослободен без обвиненија и слободно може да се движи. Дали овој случај на крајот ќе биде запаметен како непријатна грешка на специјализирана полициска единица, неуспешен обид за компромитација на важен курир или уште еден потег во долготрајната борба за имот и влијание во Чешките земји, останува отворено прашање.
