Свети Јован Златоуст отворено ја напаѓал византиската царица Евдоксија поради нејзината алчност и злоупотребата на власта. Тој не молчел во име на „политичката коректност“. Во оваа смисла, и споменувањето на Господовото име во контекст на претседателските избори, преку сатиричната критика кон претседателската кандидатка Јотова, не е грев, туку јасно изразување на христијански став.
Пишува: Дилјан Николчев
Краток коментар во врска со буквалистичкото разбирање на третата од Десетте Божји заповеди – „Не изговарај го напразно името на Господа, твојот Бог“ (Излез 20:7).
По повод вчерашната критика упатена кон мене од страна на поранешна студентка на Богословскиот факултет, која недоволно внимавала за време на предавањата во текот на студиите, давам сосема краток коментар. Тој не е насочен кон самата студентка, туку има цел да внесе јасност во значењето на самиот библиски пасус „Не изговарај го напразно името на Господа, твојот Бог“.
Прво, буквалистичкото разбирање на заповедта само како „забрана за изговарање гласови“ е богословски неточно и редукционистичко. Второ, во јудеизмот и христијанството името не е само ознака за идентификација, туку пројавување на Самиот Бог, Неговиот карактер, присуство и авторитет. Критичката богословска анализа на Третата заповед задолжително мора да оди подалеку од површното јазично табу и да навлезе во семантиката на староеврејскиот текст, библискиот контекст и онтологијата на Божјото име.
Што всушност кажува оригиналниот текст?
На староеврејски јазик текстот, во транскрипција на латиница и бугарски, гласи: „Lo tissa et shem Yahweh Elohecha la-shav“ („Ло тиса ет шем Јахве Елохеха ла-шав“). Глаголот „tissa“ буквално значи „носи“, „издигнува“, „пренесува“, а не едноставно „изговара“. Поточниот превод е: „Да не го носиш името на Господа, твојот Бог, напразно“. Тоа веднаш го пренесува акцентот од усниот говор кон начинот на живот и идентитетот на верникот. Зборот „shav“ (напразно), пак, значи „празнина“, „лага“, „ништовност“, „илузија“ или „бесцелност“.
Според тоа, богословското јадро на заповедта не го забранува физичкото изговарање на името, туку неговото обесветување, односно претворањето на Бога во соучесник во човечката нискост, на пример, поставувањето на државна функција на човек кој не се интересира за луѓето, ја покровителствува криминалноста итн.
И всушност, основното прашање е: кога споменувањето на „името на Господа, твојот Бог“ е грев, а кога – благодат? Накратко, христијанскиот одговор е следниов:
Христијанското богословие ја проширува Третата заповед до фундаментално прашање за идентитетот. Преку светото Крштение христијаните буквално го примаат (но го носат) Христовото име врз себе. Ако живееме во грев, себичност и злоба, а се нарекуваме „христијани“, тогаш Неговото име го носиме напразно. Според православното богословие, токму овој начин на живот е највисоката форма на лицемерие, која ја претвора верата во празна фасада.
Освен тоа, буквалистичкиот пристап кон толкувањето на Третата Божја заповед е површен, бидејќи се фокусира на фонетиката, додека во православна смисла онтологијата има значење. Оваа заповед не е „јазична полиција“, туку чувар на автентичноста. Таа бара нашите зборови за Бога да се совпаѓаат со реалноста на нашите срца и постапки. Да не го изговараш Неговото име напразно значи да не живееш како Неговото постоење да е без значење. На крајот на краиштата, во секојдневниот живот, Црквата не е апстрактна институција, изолирана од светот. Во православното богословие политиката не е територија забранета за Бога, туку сфера на која очајно ѝ е потребна Неговата правда. Таа постојано се бара, вклучително и за време на претседателските избори. Бог не е изолиран во „религиозно гето“ – тоа е фундаменталниот онтолошки аргумент. Православието исповеда дека Христос е Господар на целото создание, а не само на просторот во храмот. Христос е Пантократор (Седржител): Неговото име има право и јурисдикција над секоја човечка дејност, вклучително и над државното уредување и општествените односи (политиката).
Со други зборови, да се тврди дека Господовото име нема место во политичкиот дискурс значи свесно да се промовира радикален секуларизам – идејата дека политиката е автономна зона во која моралот и Бог немаат право на збор. Ако го исклучиме Бог од политиката, целосно ја предаваме во рацете на темнината. Освен тоа, во одредена смисла, Библијата е и политичка книга. Стариот завет е полн со примери во кои пророците го користат Господовото име за да ги разобличуваат царевите, судиите и политичките лидери. Таков е примерот со пророците Илија, Исаија и Натан, кои не останувале затворени во своите молитвени одаи. Тие оделе директно во царските дворци и велеле: „Вака вели Господ…“, разобличувајќи ја корупцијата, социјалната неправда и тиранијата.
Кога го споменуваме Бога во политички контекст за да ја заштитиме вистината, слободата или угнетените, ја следиме пророчката традиција на Црквата. Тоа не е „напразно“ споменување, туку повикување на Божјиот суд врз човечката неправда. Пример за тоа е свети Јован Златоуст, кој отворено ја напаѓал византиската царица Евдоксија поради нејзината алчност и злоупотребата на власта. Тој не молчел во име на „политичката коректност“. Во оваа смисла, и споменувањето на Господовото име во контекст на претседателските избори, преку сатиричната критика кон претседателската кандидатка Јотова, не е грев, туку јасно изразување на христијански став.
