Руската православна црква сè повеќе функционира како продолжена рака на политичките и разузнавачките интереси на Кремљ, а не како независна црковна институција. Ова е главната теза на меѓународниот безбедносен аналитичар Мијхол О’Харли, кој во интервју за грчкиот СКАИ изнесува сериозни обвинувања за поврзаноста на Московската патријаршија со руските разузнавачки структури.
О’Харли е коавтор, заедно со Оксана Шадрина, на книгата „Волци во овча кожа: Заканата за европската безбедност и демократија што произлегува од Руската православна црква“. Во интервјуто со новинарката Марина Зиозиу, тој тврди дека црковните структури на Московската патријаршија биле користени за прибирање разузнавачки информации, притисоци врз црковни личности и влијание врз политичките процеси во европските држави.
Едно од најсериозните тврдења се однесува на наводна операција за уценување црковни лидери, во која, според О’Харли, биле вклучени руската Федерална служба за безбедност (ФСБ) и Руската православна црква.
Тој се повикува на информации извлечени од компјутерот на рускиот државјанин Дмитриј Иванович Петровски, соработник на Одделот за надворешни црковни односи на Московската патријаршија, кој бил задржан на аеродром во САД.
Според неговото тврдење, податоците откриле планови за собирање компромитирачки материјали за црковни лидери од православниот свет, со цел тие да бидат изложени на притисок. О’Харли вели дека постојат индиции оти патријархот Кирил бил запознаен со операцијата, па дури и лично ја одобрил.
Тој смета дека ваквите активности биле насочени и кон поткопување на Светиот и Велик собор на Православната црква, одржан во 2016 година на Крит.
Москва и Фенер: борба за влијание и црковно првенство
Голем дел од интервјуто е посветен на конфликтот меѓу Московската и Вселенската патријаршија. О’Харли смета дека руското оспорување на првенството на Вселенската патријаршија не е само канонско прашање, туку дел од пошироката стратегија на Москва за наметнување сопствен центар на влијание во православниот свет.
Според него, Русија ги користи приговорите кон улогата на Вселенскиот патријарх како параван за сопствените амбиции.
Тој потсетува на канонските одредби од Вториот и Четвртиот вселенски собор, со кои биле утврдени положбата и привилегиите на Константинополскиот престол, вклучително и правото да разгледува одредени апелации и спорови меѓу помесните цркви.
О’Харли ги отфрла руските обвинувања дека Вселенскиот патријарх Вартоломеј се обидува да воспостави папска власт во православието. Наместо тоа, неговата улога ја опишува како служба за единството на Црквата.
Според аналитичарот, руските амбиции се поврзани со идејата за Москва како „Трет Рим“, односно со настојувањето Московската патријаршија да се наметне како водечки авторитет во православниот свет, на сметка на историската улога на Вселенската патријаршија.
Во тој контекст, тој го посочува и украинското црковно прашање. О’Харли смета дека одбивањето на Москва да ја прифати одлуката на Вселенската патријаршија за доделување автокефалија на Православната црква на Украина придонело за продлабочување на поделбите во православието.
Руската црква како сојузник на Кремљ
Односите меѓу Владимир Путин и патријархот Кирил, О’Харли ги дефинира како „симбиотски, но нерамноправни“, во кои двете страни остваруваат политички и институционални придобивки.
Според неговата анализа, Руската црква му обезбедила на Путин верски и општествен легитимитет, додека за возврат добила привилегии, поволен даночен третман, враќање на црковниот имот и влијание врз образовните програми.
Особено ја критикува поддршката што патријархот Кирил ѝ ја дава на руската војна во Украина, оценувајќи дека преку концептот за „света војна“ се создава религиозно оправдување за воените дејствија на Кремљ.
Тој посочува дека духовници кои се спротивставуваат на војната биле црковно казнувани, додека раководството на Московската патријаршија не покажало независност од политиката на руската држава.
Грција и Света Гора во фокусот на руските интереси
Посебно внимание во интервјуто е посветено на Грција и на руското присуство во стратешки чувствителни области.
О’Харли тврди дека имоти поврзани со Руската православна црква во континентална Грција и на островот Крит биле користени за набљудување воени и поморски објекти. Како пример ја посочува военопоморската база Суда на Крит, која има значајна улога во операциите на САД и НАТО во Средоземното Море.
Тој се повикува на процени на европски безбедносни служби и новинарски истражувања, според кои црковни објекти и организации поврзани со Москва биле користени за активности што ги надминуваат верските потреби.
Во оваа насока го споменува и руското присуство на Света Гора. Според него, руската држава го користи присуството на руски монаси и духовни врски со атонските манастири како дел од својата стратегија на таканаречена „света дипломатија“.
О’Харли тврди дека грчките безбедносни служби регистрирале случаи на руски монаси кои го продолжувале престојот во Грција по истекот на визите, а некои од нив биле предмет на истраги, протерувања или судски постапки. Тој предупредува дека религиозните врски не смеат да бидат искористени за активности што ја загрозуваат националната безбедност.
„Традиционалните вредности“ како политичка алатка
Во интервјуто се анализира и руската употреба на поимот „традиционални вредности“, преку кој Москва се претставува како заштитник на православието и конзервативните општествени вредности во спротивставување на Западот.
О’Харли смета дека зад оваа реторика се крие политичка идеологија во која државата и националниот колектив се поставуваат над достоинството и слободата на поединецот.
Тој прави разлика меѓу православното христијанско сфаќање на личноста и руската државна интерпретација на традицијата, која, според него, е поврзана со национализмот, милитаризмот и ширењето на руското влијание.
Може ли да се обнови единството на православието?
На прашањето дали е можно помирување меѓу православните цркви доколку заврши војната во Украина, О’Харли одговара дека тоа бара искрено соочување со причините за поделбите и подготвеност за преиспитување на досегашното однесување.
Како една од главните пречки го посочува патријархот Кирил и неговата долгогодишна поврзаност со руската држава. Во тој контекст, тој ги повторува и тврдењата за наводната соработка на Кирил со советската тајна служба КГБ, под кодното име „Михајлов“.
Според О’Харли, иднината на црковното помирување зависи од тоа дали Московската патријаршија ќе биде подготвена да ги преиспита односите со руската држава и да избере дали ќе ѝ служи на Црквата или ќе продолжи да биде во функција на политичките интереси на Кремљ.
/hristianstvo.bg
