Денес веројатно за сите е очигледно дека канонскиот ќор-сокак во кој се најде Украинската православна црква е последица, покрај другото, и на недостигот од вистински дипломати во нејзиното раководство, како и воопшто на недостигот од нормално дипломатско искуство. Доволно е само да се потсетиме на групата членови на Синодот на Украинската православна црква, кои уште во 2018 година пристигнаа во Фанар за да разговараат со патријархот Вартоломеј, и влегоа кај него со… жезол во рацете. А жезолот е симбол на моќта и, соодветно, во односите меѓу јерарсите само оној што е повисок по чин или должност може да држи таков симбол во рацете. Да одиш кај патријарх (не е важно – свој или туѓ) со таков жезол, и тоа со цел решавање на сложено прашање, е врвен израз на протоколарно незнаење. Тоа тогаш се одрази и врз резултатите од посетата (се разбира, никакви).
Однесувањето на раководството на Украинската православна црква по 2019 година претставува демонстрација на целосна дипломатска беспомошност, не само на ниво на црковно-државни односи, туку и на ниво на меѓуцрковни и внатрешноцрковни односи.
Оваа ситуација доведе до појава во редовите на Украинската православна црква на прилично значителна група луѓе кои категорично не се задоволни од сегашниот неопределен статус на својата Црква, која и денес е до уши извалкана во московската кал. Од друга страна, од различни причини тие не сакаат да преминат во Православната црква на Украина (ПЦУ). Така кај нив природно се појави трета можност – Егзархија на Константинополската патријаршија во Украина. Темата за Егзархијата се појавува на интернет веќе неколку години, но засега само на ниво на претпоставки на поединечни ентузијасти.
Сепак, во овој процес веќе настанале одредени придвижувања. Тоа стана познато од самите непосредни учесници. Во последните месеци се водела активна комуникација меѓу претставници на свештенството и мирјаните на Украинската православна црква и Фанар. Неодамна претставник на оваа група ја посетил резиденцијата на Вселенскиот патријарх. Оваа иницијативна група од парохии на Украинската православна црква побарала да премине под омофорот на Вселенскиот патријарх со статус на ставропигиски парохии. Во писмото што му било предадено на патријархот, веројатно за првпат може да се види што мислат за современата состојба на Украинската православна црква не нејзините високи црковни раководители, туку обичните свештеници и мирјани.
„Многупати во текот на годините му се обраќавме на митрополитот Онуфриј со молба да излезе од структурата на Руската православна црква и да го обнови евхаристиското општење со Вселенската патријаршија. Од една страна, не можеме да останеме во структурно и административно единство со Московската патријаршија – со оние кои ја благословуваат војната против украинскиот народ. Од друга страна, поради историските трауми, долгогодишното спротивставување, меѓусебната недоверба и болното искуство од конфликтите, нашите заедници често не се подготвени веднаш да преминат во Православната црква на Украина, иако го разбираат значењето на тоа единство.“
Во ова писмо речиси директно се вели дека денес мнозинството верници во Украинската православна црква се заложници и на внатрешноукраинските меѓуцрковни расправии, и на кратковидата политика на сопственото црковно раководство, како и на одредени политички процеси.
„…за многу верници од Украинската православна црква една од главните пречки за прифаќањето на Православната црква на Украина е болното искуство од конфликтите поврзани со преминувањето на парохиите. Во низа случаи овие процеси беа доживеани како конфронтациски, што уште повеќе ги продлабочи стравот и недовербата на ниво на локалните заедници.“
Се разбира, појавата на уште една црковна структура на украинската црковна карта (на пример, да ја наречеме Егзархија) претставува удар за различни страни. На прво место – за Украинската православна црква, бидејќи нејзиното раководство се покажа неспособно да создаде нормални услови за полнокрвен живот на сопственото паство, кое е толку предано на својата Црква. На второ место – за Православната црква на Украина, која така и не успеа да стане привлечна за потенцијалните верници од Украинската православна црква – претежно енергични, активни и ангажирани луѓе. Тоа е и укор кон Фанар, бидејќи постоењето на голема група луѓе незадоволни од современите процеси во Украинската православна црква, но истовремено неподготвени да му се „приклучат на Томосот“ (односно да влезат во Православната црква на Украина), сведочи за несовршеностите на самиот Томос.
Затоа би било прилично чудно ако Егзархијата од сон на одредени романтичари се претвори во реалност. Особено затоа што неизбежно ќе се постави прашањето за каков временски период би било целисходно да биде создадена таква институција, а околу неа лесно би можеле да се разгорат сериозни спорови. Но денес во Украина сè повеќе луѓе кои на еден или друг начин се поврзани со религијата разбираат дека состојбата во локалното православие е сосема ненормална и дека мора да се направи нешто по тоа прашање. И би било многу добро ако надвор од границите на Украина тоа го разберат оние кои можат да го направат тоа „нешто“.
Ваша Сесветост,
Со синовска почит и длабока надеж Ви се обраќаме од Украина – ние, свештенослужители и мирјани од Украинската православна црква под раководство на митрополитот Онуфриј, кои сакаме да ја зачуваме својата верност кон Христос, Неговата Црква и единството на Светото Православие.
Искрено Ви благодариме за одлуката на Вселенската Константинополска патријаршија од октомври 2018 година во врска со обновувањето на канонскиот поредок во однос на Киевската митрополија, како и за дарувањето на Томосот за автокефалност на Украина и на украинскиот православен народ. Ние ги признаваме тие одлуки и ги прифаќаме како произлезени од евангелската љубов и одговорноста на Мајката-црква на Константинопол.
Исто така сме свесни и исповедаме дека Константинополската црква е нашата Мајка-црква, која ја донесе светлината на Христовата вера на нашата земја.
Во исто време сме принудени смирено да Ви посведочиме дека значителен дел од свештенството и верниците, на кои им припаѓаме и ние, денес се наоѓаат во сложена пастирска положба. Во текот на многу години повеќепати му се обраќавме на митрополитот Онуфриј со молба да излезе од структурата на Руската православна црква и да го обнови евхаристиското општење со Вселенската патријаршија. Од една страна, не можеме да останеме во структурно и административно единство со Московската патријаршија – со оние кои ја благословуваат војната против украинскиот народ. Од друга страна, поради историските трауми, долгогодишното спротивставување, меѓусебната недоверба и болното искуство од конфликтите, нашите заедници често не се подготвени веднаш да преминат во Православната црква на Украина, иако го сфаќаат значењето на тоа единство.
Со смирение и длабоко чувство на одговорност би сакале да споделиме и некои пастирски реалности, кои според нашето искуство го прават непосредното и целосно обединување на православните заедници во Украина исклучително тешко.
Повеќе од триесет години украинското православие се наоѓа во состојба на поделба. За тоа време и од двете страни се создадоа меѓусебни претстави обележани со недоверба, а понекогаш и со непријателство. Овие ставови, градени со децении, и денес живеат во свеста и срцата на свештенството и верниците, претворајќи го помирувањето не само во богословски, туку и во длабоко човечки и пастирски предизвик.
Покрај тоа, конфликтите околу црковниот имот – како во минатото, така и во последните години – оставија болни спомени, а во многу случаи и длабоки рани во локалните заедници. За значителен дел од верниците ова искуство останува сериозна пречка за меѓусебното прифаќање и за влегувањето во мирен дијалог.
Исто така сме свесни дека политичките фактори и надворешните влијанија, вклучително и оние поврзани со идеологијата на таканаречениот „руски свет“ („Русский мир“), долго време ја усложнуваа црковната состојба во Украина и извршија длабоко влијание врз свеста на верниците.
Во исто време, смирено признаваме дека за многу верници од Украинската православна црква една од главните пречки за прифаќањето на Православната црква на Украина е болното искуство од конфликтите поврзани со преминувањето на парохиите. Во низа случаи овие процеси беа доживувани како конфронтациски, што уште повеќе ги продлабочуваше стравот и недовербата на ниво на локалните заедници.
Поради оваа причина, дури и таму каде што постои искрена желба за единство, многу заедници денес сè уште не се подготвени за непосреден премин, стравувајќи од внатрешни поделби во сопствените парохии, па дури и во своите семејства.
Во исто време, ние сакаме да не го изгубиме единството со Вселенското православие и уште денес во нашите заедници за време на богослужбите го споменуваме Вашето име како наш Патријарх и Духовен Отец, сведочејќи на тој начин за нашата желба да го обновиме целосното евхаристиско општење со Мајката-црква на Константинопол – со Вселенската патријаршија.
Имајќи го предвид тоа, по долготрајни размислувања, молитва и пастирско искуство, смирено Ви се обраќаме со молба да ја разгледате можноста нашите заедници да бидат примени под Вашиот непосреден архипастирски омофор како привремена, преодна форма на црковно уредување.
Со надеж гледаме на утврдената канонска практика на Вселенската патријаршија во однос на ставропигиите и другите облици на непосредна јурисдикција, кои во различни историски периоди служеле како средство за зачувување на црковното единство и мирот.
Нè охрабрува и фактот што во Томосот за автокефалност на Православната црква на Украина е предвидено правото на Вселенскиот патријарх да има ставропигии во Украина, што сведочи за зачувувањето на живата пастирска врска меѓу Мајката-црква и украинското православие.
Ние не го гледаме овој чекор како алтернатива на единството на Помесната црква, туку како можен пат кон него – како духовен мост што ќе им овозможи на нашите верници без принуда, страв и внатрешни поделби постепено да влезат во полнотата на црковното општење.
Нашата цел не е поделба, туку зачувување на луѓето во Црквата, на нивната вера и доверба, за патот кон единството да биде пат на исцелување, а не на нови рани. Тоа ќе им овозможи на нашите заедници уште сега да се соединат во евхаристиско општење со нашите православни браќа и сестри од Православната црква на Украина.
Ваша Сесветост, навистина голем број парохии, свештенослужители и верници од Украинската православна црква со надеж ја очекуваат одлуката на Вашата Сесветост во врска со можноста за создавање ставропигиски парохии во Украина.
Смирено Ве молиме да ја разгледате оваа наша молба и, доколку тоа биде Ваша архипастирска волја, да ја благословите можноста за таков пат за нашите заедници.
Ве уверуваме во нашата љубов кон Светата Црква, во нашата верност кон канонскиот поредок и во нашата искрена желба за единство.
Со длабока почит, синовска љубов и молитва,
свештенослужителите и мирјаните на Украинската православна црква.
/hristianstvo.bg
