Проекциите на американскиот Pew Research Center покажуваат дека уделот на христијаните во Македонија ќе се намали од 64,7 на 53,4 проценти, додека муслиманите ќе го зголемат своето учество од 34,7 на 45,8 проценти. Но, зад промената на верската структура се крие уште поголем демографски проблем – Македонија би можела да изгуби повеќе од 780.000 жители.
Македонија и во 2070 година ќе остане земја со христијанско мнозинство, но разликата меѓу христијаните и муслиманите значително ќе се намали. Ова го покажува најновото истражување на американскиот Pew Research Center, објавено на 18 ноември 2026 година, кое ги анализира демографските промени и иднината на религиите во 201 држава и територија во периодот од 2020 до 2070 година.
Според проекциите, христијаните во Македонија во 2020 година сочинувале 64,7 проценти од населението, а до 2070 година нивниот удел би се намалил на 53,4 проценти. Истовремено, муслиманите, кои во 2020 година сочинувале 34,7 проценти, би достигнале 45,8 проценти од населението.
Тоа значи дека разликата меѓу двете најголеми религиозни групи би се намалила од 30 на само 7,6 процентни поени.
Истражувањето предвидува и дека уделот на лицата без религиозна припадност во Македонија ќе остане релативно мал – од 0,5 проценти во 2020 година би се зголемил на 0,7 проценти во 2070 година.
Македонија меѓу европските земји со најголемо зголемување на уделот на муслиманите
Особено значаен е податокот дека Македонија се наоѓа меѓу европските земји со најголемо проектирано зголемување на уделот на муслиманското население.
Според посебната анализа на Pew, во Македонија тој удел би се зголемил за 11,1 процентен поен, од 34,7 на 45,8 проценти. Поголема промена се предвидува во Албанија, каде зголемувањето би изнесувало 15,8 процентни поени, и во Шведска, со 11,2 процентни поени.
Во Босна и Херцеговина уделот на муслиманите би се зголемил од 53,6 на 63,4 проценти, а во Црна Гора од 21,3 на 31 процент.
Овие податоци ја издвојуваат Македонија како една од земјите во Европа во кои во следните пет децении се очекува значителна промена на религиозната структура.
Сепак, проекциите не предвидуваат дека муслиманите ќе станат мнозинство во Македонија. Напротив, христијаните и понатаму би останале мнозинска религиозна група, но со значително намалена предност.
Не расте бројот на муслиманите – се намалува населението, а христијаните побрзо губат удел
Еден од најважните аспекти на истражувањето е разликата меѓу процентуалното учество на религиозните групи и нивниот реален број.
Pew предвидува дека вкупното население на Македонија ќе се намали од 1,87 милиони жители во 2020 година на 1,09 милиони во 2070 година. Тоа е пад од околу 42 проценти, односно приближно 780.000 жители помалку.
Ова значи дека зголемувањето на процентуалното учество на муслиманите не треба да се толкува како зголемување на нивниот апсолутен број.
Напротив, ако се пресметаат проекциите врз основа на вкупното население и процентуалното учество на религиозните групи, бројот на муслимани би се намалил од приближно 649.000 на 499.000. Кај христијаните намалувањето би било уште поголемо – од околу 1,21 милион на 582.000.
Со други зборови, според моделот на Pew, Македонија не се движи кон демографски раст на едната верска група на сметка на другата, туку кон општо намалување на населението, при што христијанското население би се намалувало побрзо.
Балканот – различни демографски и религиозни движења
Споредбата со соседните земји покажува дека Македонија не е изолиран случај, но дека промените нема да се одвиваат со иста динамика на целиот Балкан.
Во Албанија, муслиманите, кои во 2020 година сочинувале 74,5 проценти од населението, до 2070 година би достигнале 90,3 проценти. Уделот на христијаните би се намалил од 17,8 на 8,5 проценти.
Во Босна и Херцеговина, муслиманите би го зголемиле своето учество од 53,6 на 63,4 проценти, додека христијаните би се намалиле од 44,7 на 35,4 проценти.
Во Црна Гора, христијаните и понатаму би останале мнозинство, но нивниот удел би се намалил од 76 на 66,8 проценти. Уделот на муслиманите би се зголемил од 21,3 на 31 процент.
Поинаква слика се предвидува за Србија. Таму христијаните и во 2070 година би сочинувале 90,2 проценти од населението, наспроти 91,5 проценти во 2020 година. Уделот на муслиманите би се зголемил од 4,4 на 7,7 проценти.
И во Бугарија се очекува релативно стабилна религиозна структура. Христијаните би го зголемиле своето учество од 79,5 на 80,5 проценти, а муслиманите од 10,3 на 10,9 проценти.
Овие споредби покажуваат дека Балканот нема да има единствена религиозна и демографска иднина. Разликите меѓу земјите се поврзани со нивната старосна структура, наталитетот, миграцијата и промените во религиозната самоидентификација.
Европа: христијанството ќе го задржи мнозинството, но расте бројот на луѓе без религија
На ниво на Европа, Pew предвидува дека христијанството и во 2070 година ќе остане најголема религија, но неговото мнозинство значително ќе се намали.
Во 2020 година, христијаните сочинувале 67,1 процент од европското население. До 2070 година нивниот удел би се намалил на 51,6 проценти.
Истовремено, муслиманите би го зголемиле своето учество од 6 на 12,7 проценти, додека луѓето без религиозна припадност би се зголемиле од 25,3 на 32,6 проценти.
Особено е значајно што промената на европската религиозна структура не се должи само на растот на муслиманското население. Голем дел од промената доаѓа од луѓето кои ја напуштаат религиозната припадност со која биле воспитувани.
Во Германија, уделот на христијаните би се намалил од 56,2 на 41,9 проценти, во Шпанија од 69,5 на 41,2 проценти, а во Шведска од 60,8 на 38,8 проценти.
Во Франција и Велика Британија, каде христијаните веќе не претставувале мнозинство во 2020 година, се очекува луѓето без религиозна припадност да станат мнозинство до 2070 година. Нивниот удел би достигнал 53,2 проценти во Франција и 52 проценти во Велика Британија.
Според Pew, европското население во целина ќе се намали од околу 753 милиони во 2020 година на 628 милиони во 2070 година, односно за околу 17 проценти.
Наталитетот, стареењето и миграцијата како главни двигатели
Во истражувањето се издвоени неколку фактори кои ја обликуваат иднината на религиите: старосната структура на населението, наталитетот, смртноста, миграцијата и преминувањето од една религиозна припадност во друга, вклучително и напуштањето на религијата.
На европско ниво, христијанското население е постаро од муслиманското. Медијалната возраст на христијаните во 2020 година изнесувала 45 години, додека кај муслиманите била 34 години.
Разликата се забележува и во наталитетот. За периодот 2020–2025 година, Pew проценува дека просечниот број деца по жена кај муслиманите во Европа изнесувал 1,9, кај христијаните 1,4, а кај лицата без религиозна припадност 1,3.
Сите овие вредности се под нивото од околу 2,1 дете потребно за природна замена на генерациите во услови на ниска смртност.
Миграцијата е уште еден фактор кој влијае врз религиозниот состав на европските држави. Според моделот на Pew, таа ќе придонесе за зголемување на муслиманското население во Европа. Но, дури и во хипотетичко сценарио без понатамошна миграција, уделот на муслиманите би се зголемил од 6 на околу 9 проценти до 2070 година, поради разликите во старосната структура и наталитетот.
Посебно внимание заслужува и процесот на напуштање на религиозната припадност. Истражувањето покажува дека голем дел од луѓето кои во детството биле воспитувани како христијани, во зрелоста повеќе не се идентификуваат со ниту една религија. Затоа растот на категоријата луѓе без религиозна припадност е еден од најважните фактори во европската религиозна трансформација.
Што значат овие проекции за Македонската православна црква и другите верски заедници?
За Македонија, резултатите отвораат прашања кои ги надминуваат статистичките промени во религиозната припадност.
Доколку проекциите се остварат, во следните пет децении земјата ќе се соочи со значително намалување на населението, а тоа ќе има последици врз сите општествени институции, вклучително и врз верските заедници.
За Македонската православна црква – Охридска архиепископија, како и за Исламската верска заедница и другите верски организации, демографските промени ќе значат помал број потенцијални верници, поинаква старосна структура и предизвици во одржувањето на верскиот и институционалниот живот.
Но, бројот на луѓе кои се изјаснуваат како припадници на одредена религија не е исто што и бројот на активни верници. Истражувањето на Pew ја мери религиозната самоидентификација, а не редовноста на посетување богослужби, учеството во верските обреди, молитвата или степенот на прифаќање на религиозните учења.
Затоа, останува отворено и прашањето дали религиозната припадност во Македонија ќе продолжи да биде силно поврзана со семејниот и националниот идентитет или новите генерации постепено ќе ја менуваат таа поврзаност.
За верските заедници, предизвикот нема да биде само да ги зачуваат постојните верници, туку и да најдат начин да ја одржат врската со младите генерации во општество кое се соочува со иселување, стареење и намалување на населението.
Pew Research Center нагласува дека станува збор за демографски проекции засновани врз претпоставката дека досегашните трендови ќе продолжат. Тие не претставуваат сигурно предвидување на иднината.
Во следните пет децении можни се промени во миграциските политики, економските услови, наталитетот, општествените односи и религиозната самоидентификација. Во моделот не можат да бидат предвидени ниту идни војни, кризи, епидемии и други настани кои можат да ја променат демографската слика.



