Кога алгоритмот станува владика

Годишната анализа на USC Dornsife предупредува дека религискиот авторитет сè повеќе се преселува од институциите кон инфлуенсерите, платформите и алгоритмите; во Македонија овој феномен се вкрстува со црковното прашање, политичките поделби и странските пропагандни влијанија

/Р.Р.

ЛОС АНЏЕЛЕС / СКОПЈЕ – Традиционалните црковни институции влегуваат во нова фаза на предизвик: авторитетот повеќе не се гради само преку епископски катедри, синодски одлуки, богословски школи и официјални соопштенија, туку и преку алгоритми, YouTube-канали, Facebook-страници, Telegram-групи, TikTok-видеа и лични профили на поединци кои често немаат никаква црковна одговорност.

Во годишната анализа “6–7 Trends to Watch in Religion and Society in 2026”, објавена на 14 јануари 2026 година, USC Dornsife Center for Religion and Civic Culture го опиша овој феномен како судир меѓу институционалниот и алгоритамскиот авторитет. Според анализата, христијанските институции и понатаму имаат голема општествена моќ, но новата сила што ги предизвикува доаѓа од социјалните мрежи, каде инфлуенсерите можат да ги туркаат институциите во насока што не е секогаш во согласност со нивната хиерархија, богословие или канонски поредок.

USC како пример го наведува случајот со поранешниот епископ на Тајлер, Џозеф Стрикланд, кого Папата Франциск го разреши од пастирската управа на епархијата во 2023 година. Ватикан тогаш официјално соопшти дека Папата го отстранил Стрикланд од управувањето со епархијата и назначил апостолски администратор. Но анализата на USC забележува дека, и по таквата институционална одлука, интернетот му овозможил на Стрикланд да задржи влијание врз публика што веќе не е врзана за неговата поранешна епархија. Тоа е суштината на „дигиталната диоцеза“: заедница што не се собира околу канонска територија, туку околу алгоритамски видлива личност.

Овој феномен не е ограничен на Католичката црква. Тој е дел од поширока промена во религискиот живот на Западот: верниците сè почесто не го добиваат своето прво богословско, морално или политичко толкување од парохискиот свештеник или од епископот, туку од омилениот онлајн-проповедник, подкастер, инфлуенсер или „православен коментатор“. USC предупредува дека платформите и креаторите профитираат од контроверзии, а алгоритмите често ја подигнуваат токму содржината што предизвикува гнев, поделба и чувство на итност.

Ватикан, пак, веќе се обидува овој нов простор да го внесе во црковна рамка. Во јули 2025 година во Рим беше одржан Јубилејот на дигиталните мисионери и католичките инфлуенсери, настан што официјално го призна дигиталниот свет како поле на мисија, но истовремено го постави прашањето како онлајн-евангелизацијата да остане во служба на Црквата, а не да се претвори во паралелен авторитет без одговорност. Во своето обраќање до дигиталните мисионери и инфлуенсерите, Папата Лав XIV повика тие да бидат „чинители на заедништво“, а не производители на поделби и индивидуализам.

Православна алгоритамска диоцеза

Во православниот свет, ова прашање е уште почувствително, бидејќи православното предание е силно врзано за епископот, литургиското единство, соборноста и канонскиот поредок. Православието не е религија на самопрогласени духовни водачи, туку Црква во која вистинитоста на сведоштвото се проверува во евхаристиска, канонска и соборна рамка. Токму затоа „дигиталниот старец“, „интернет-исповедникот“ или „православниот инфлуенсер“ можат да станат сериозен проблем кога нивниот личен авторитет почнува да го заменува гласот на Црквата.

Македонскиот контекст: кога алгоритмот станува „синод“

Во Македонија овој глобален феномен добива особено сложена форма. Македонската православна црква – Охридска архиепископија се наоѓа во чувствителен период: од една страна, нејзиниот канонски статус беше исцелен со историската одлука на Вселенската патријаршија од 9 мај 2022 година, кога беше примена во евхаристиско општење и беше признаена нејзината хиерархија како канонска. Од друга страна, прашањето за конечниот томос од Вселенската патријаршија, името во диптисите, односите со СПЦ, РПЦ и ПЦУ, како и македонската дијаспора, останаа теми околу кои лесно се создаваат медиумски манипулации.

Токму тука дигиталниот простор станува поле на црковна борба. Во јавноста се појавуваат лаици, портали, Facebook-страници и коментаторски кругови што настапуваат како да имаат повисок авторитет од Синодот, од архиереите и од богословски образованите лица. Често тие не нудат богословска аргументација, туку мешавина од националистички стравови, полуинформации, геополитички симпатии и лични напади.

Во април 2024 година, МПЦ-ОА се огради од одредени црковни портали, нагласувајќи дека официјалните реакции и ставови на Црквата се објавуваат само преку Синодот и преку назначеното лице за односи со јавност. Тоа беше важен сигнал дека во македонскиот црковен простор веќе постои проблем со медиуми што се претставуваат како блиски до Црквата, но чии содржини не се секогаш официјални, синодски или канонски одговорни.

Истражувањата на Truthmeter/Meta и Antidisinfo предупредуваат дека дел од црковно-медиумскиот простор во Македонија се користи за пренесување на проруски црковни наративи, особено околу Украина, Вселенската патријаршија и процесот за целосно признавање на МПЦ-ОА. Во една анализа се наведува дека руски православни наративи нашле „влез“ преку македонски црковни медиуми, особено преку еднострано и некритичко пренесување содржини што ја прикажуваат Русија како заштитник на Православието, а Вселенската патријаршија како закана.

Овие наративи најчесто се движат по три линии. Прво, се шири страв дека Вселенската патријаршија ќе ѝ го „одземе“ името на МПЦ-ОА. Второ, се тврди дека евентуалниот томос од Цариград би значел губење на дијаспората или намалување на македонскиот црковен идентитет. Трето, се инсистира дека секое приближување кон Вселенската патријаршија е предавство на „православното единство“, иако токму Вселенската патријаршија прва го отвори патот за враќање на МПЦ-ОА во канонското единство.

Во оваа атмосфера, „дигиталните диоцези“ во Македонија не се само религиски феномен, туку и политичко-информациски проблем. Кога самопрогласени толкувачи на Православието ја преземаат улогата на црковни авторитети, тие можат да ја насочат јавноста против сопствените архиереи, да создадат притисок врз синодските процеси и да ја претстават секоја канонска или дипломатска нијанса како национално предавство.

Руска пропаганда, „Српски свет“ и црковна несигурност

Проблемот не е само во тоа што постојат гласни лаици на социјалните мрежи. Проблемот е што нивните пораки често се поклопуваат со пошироки геополитички наративи што се веќе добро документирани во регионот.

International IDEA во својот извештај за странско информациско влијание во Северна Македонија предупредува дека земјата има структурни ранливости што можат да бидат искористени преку дигитални платформи, слаба медиумска регулација, политичка поларизација и недоверба во институциите. Анализата на Strategic Analysis, пак, наведува дека Русија во Западниот Балкан користи религиски врски, медиуми, културни теми и антизападни чувства за да го забави европскиот правец на регионот.

Посебно важна е академската анализа објавена во East European Politics and Societies во февруари 2026 година, која заклучува дека Русија во Северна Македонија гради мрежи преку идеолошки посредници, меѓу кои се десничарски и левичарски маргинални партии, граѓански организации и фракции во православниот црковен простор. Но истата анализа нагласува и важна нијанса: руското влијание во Македонија е повеќе симболичко и дискурзивно отколку целосно институционално, бидејќи главниот политички курс на земјата останува прозападен.

Оваа нијанса е клучна. Не може секој критичар на Вселенската патријаршија автоматски да се нарече „руски агент“, ниту секоја загриженост околу името, дијаспората или црковниот статус да се прогласи за пропаганда. Но кога истите стравови се повторуваат систематски, кога се вадат од богословскиот контекст, кога се врзуваат со антизападни и проруско-српски политички пораки, тогаш тие стануваат дел од поширок информациски модел.

Во македонскиот случај, посебно чувствителна е и наследената врска со Српската православна црква. СПЦ одигра формална улога во административното решавање на статусот на МПЦ-ОА во 2022 година, но долгорочната македонска црковна полнота не може да биде разбрана само преку српскиот томос. Прашањето за конечниот томос од Вселенската патријаршија останува важно затоа што во православниот поредок Цариград има посебна улога во признавањето и внесувањето на новите автокефалии во пошироката православна свест.

Затоа дигиталната кампања против Цариград не е без последици. Таа може да ја врати Македонија во психолошка и црковна зависност од туѓи центри на влијание, токму во момент кога МПЦ-ОА има историска можност да ја заокружи својата канонска позиција. Ако алгоритмите ја убедат јавноста дека секој чекор кон Вселенската патријаршија е опасност, тогаш дигиталната бучава може да стане пречка за црковна зрелост.

Политичарите како „богослови“ на Facebook

Друг сериозен проблем е политичката инструментализација. Во Македонија, како и во целиот Балкан, црковните теми често се користат како брз пат до емоциите на народот. Политичари, партиски активисти и медиумски фигури влегуваат во улога на толкувачи на канонското право, богословието и православната историја, иако нивната вистинска цел не е црковно единство, туку политички капитал.

Во такви услови, верникот лесно се претвора во публика, а Црквата во тема за мобилизација. Наместо смирено да се слуша гласот на епископите, духовниците и богословите, јавноста се изложува на кратки, агресивни и емоционални пораки што добиваат предност затоа што алгоритмот наградува конфликт.

Така се создава духовна анархија: секој со профил и публика може да се претстави како „бранител на верата“, да ја обвини хиерархијата за предавство, да го прогласи својот политички став за православен догмат и да создаде група што функционира како мала дигитална црква. Во таква „диоцеза“, епископот е заменет со администратор на страница, синодската одлука со вирусен статус, а богословието со коментари под објава.

Што треба да направи Црквата

Решението не е Црквата да се повлече од интернетот. Напротив, ако официјалната Црква молчи, нејзиното место ќе го заземат најгласните, најрадикалните и најалгоритамски успешните гласови. USC правилно забележува дека технологијата не исчезнува: верниците веќе „црквуваат“ и онлајн, бараат проповеди, толкувања, духовни совети и идентитет преку дигитални канали.

Најголемата слабост на МПЦ-ОА во оваа дигитална епоха не е само тоа што други зборуваат гласно, туку тоа што самата Црква премногу често молчи таму каде што треба да говори јасно. А кога институцијата молчи, јавноста не останува во тишина — таа почнува да слуша други гласови.

Затоа МПЦ-ОА мора да развие сериозна дигитална и јавна пастирска стратегија. Но тоа не значи само отворање профили на социјални мрежи или повремени соопштенија по криза. Проблемот е подлабок: Црквата мора да ја напушти досегашната практика на затвореност, недообјаснети одлуки и нецелосно информирање на сопствениот народ. Во чувствителни прашања како односите со СПЦ, документот што во јавноста беше претставен како томос, евентуалниот томос од Вселенската патријаршија, статусот на дијаспората, името, диптисите и меѓуцрковните односи, верниците ретко добиваат целосно, јасно и официјално објаснување со објавени документи, толкување на спорните места и синодски утврден став.

Токму таа нетранспарентност создава опасен вакуум. Кога официјалните документи не се објавуваат, кога нивните условувања, фусноти, ограничувања и канонски последици не се објаснуваат пред народот, тогаш просторот го преземаат шпекулации, полуинформации и туѓи толкувања. Така верниците не знаат што навистина е потпишано, што е прифатено, што е условено, а што е оставено отворено. Наместо соборна јасност, се создава впечаток на затворен систем во кој одлуките се носат далеку од очите на народот, а последиците подоцна се објаснуваат фрагментарно, нееднакво и често противречно.

Дополнителен проблем е што МПЦ-ОА во јавноста не настапува секогаш со еден јасен синодски глас. Различни архиереи, свештеници и црковни кругови неретко испраќаат различни сигнали: едни предупредуваат дека ќе се изгуби името, други се поврзуваат со српскиот црковен наратив, трети покажуваат симпатии кон руската линија, четврти ја нагласуваат улогата на Вселенската патријаршија. Таквата неусогласеност не е само внатрешен административен проблем, туку директно ја збунува јавноста, го слабее синодскиот авторитет и создава плодна почва за манипулација.

Затоа вистинската дигитална стратегија мора да започне од транспарентноста. МПЦ-ОА треба редовно да објавува официјални документи, синодски објаснувања, канонски толкувања и јасни одговори на чувствителните теми. Потребни се навремени соопштенија, едукативни видеа со проверени богослови, јавни појаснувања за меѓуцрковните процеси, медиумска обука за свештенството и брза реакција на дезинформации — не со нервоза и затворање, туку со мирен, документарен и црковно достоинствен авторитет. Само така Црквата ќе го врати просторот што сега го преземаат алгоритмите, самопрогласените толкувачи и политичко-пропагандните центри.

Особено важно е да се направи разлика меѓу здрава јавна дискусија и деструктивен лаицизам. Верниците имаат право да прашуваат, да бараат објаснувања и да учествуваат во животот на Црквата. Но тие не можат да ја заменат Црквата. Лаикот може да сведочи, но не може да се самопрогласи за синод. Инфлуенсерот може да помогне, но не може да биде епископ. Дигиталната мисија е благословена само ако води кон храмот, евхаристијата, покајанието и заедницата — не кон паралелна црковна власт.

Заклучок

Феноменот на „дигиталните диоцези“ е еден од најважните религиски предизвици на 2026 година. Тој покажува дека борбата за духовен авторитет веќе не се води само во храмовите, синодите и богословските школи, туку и во алгоритамските простори каде што видливоста често се меша со вистината.

За Македонија, ова прашање има дополнителна тежина. МПЦ-ОА се наоѓа во историски момент во кој треба мудро да го заокружи својот канонски пат, да го заштити својот македонски црковен идентитет и да не дозволи туѓи геополитички агенди да зборуваат во име на „народната вера“. Ако тоа поле го препушти на самопрогласени дигитални авторитети, ќе се создаваат нови поделби токму таму каде што е потребно црковно единство.

Во ерата на алгоритмите, најголемиот предизвик за Црквата не е само да биде присутна онлајн. Најголемиот предизвик е да го врати расудувањето, смирението и соборноста во простор што е создаден да произведува брзина, гнев и поделба.

Извори и проверка на контекстот

Темата за „дигиталните диоцези“ и за сè поголемото влијание на верските инфлуенсери не е изведена од локална полемика, туку се потпира врз поширока меѓународна анализа. Почетната основа е годишниот преглед “6–7 Trends to Watch in Religion and Society in 2026” на USC Dornsife Center for Religion and Civic Culture, објавен на 14 јануари 2026 година. Во него посебно се издвојува феноменот “Institutional vs. Algorithmic Authority”, односно судирот меѓу класичниот институционален авторитет и новиот авторитет што се создава преку алгоритми, социјални мрежи и религиски инфлуенсери. USC Dornsife е универзитетски истражувачки центар што ја следи врската меѓу религијата, јавниот живот, медиумите и општествените промени.

За македонскиот контекст, веста се потпира и врз анализата “Russian Orthodox propaganda finds a gateway in North Macedonia’s church media”, објавена од Truthmeter.mk / Вистиномер на 15 декември 2025 година, а потоа и од Antidisinfo.net на 16 декември 2025 година. Во оваа анализа се разгледува како дел од македонскиот црковно-медиумски простор, особено преку порталот Liturgija.mk, пренесува содржини и наративи блиски до Руската православна црква, најмногу во темите поврзани со Украина, Вселенската патријаршија и Православната црква на Украина.

Дополнителна потврда за поширокиот регионален контекст дава и анализата “Orthodox disinformation pipelines shaping the Western Balkans landscape”, објавена од Antidisinfo/Truthmeter. Таму се посочува дека некритичкото преведување и пренесување црковни вести од извори наклонети кон Кремљ може да влијае врз јавната перцепција во православните средини на Западниот Балкан. Како пример се наведува и случајот со Liturgija.mk и начинот на кој се обработуваат теми поврзани со Украина и Руската православна црква.

За делот поврзан со македонското црковно прашање, томосот, Вселенската патријаршија и јавните наративи околу МПЦ-ОА, релевантен извор е интервјуто со новинарот и уредник Марјан Николовски, објавено на Meta.mk и Truthmeter во април 2024 година, под наслов “Russian Church Players in MOC-OA Imposed Fake Public Topics.” Во интервјуто се зборува за начинот на кој во јавноста се наметнувале теми поврзани со името, дијаспората, томосот и односите со Вселенската патријаршија, како и за потребата овие прашања да се разгледуваат преку документи, а не преку шпекулации и медиумски кампањи.

Овие извори не се официјални документи на МПЦ-ОА, туку истражувачки, аналитички и медиумски извори. Затоа во текстот тие треба да се користат внимателно: како поткрепа за постоењето на феноменот, за медиумскиот контекст и за јавната дебата, а не како конечна црковна пресуда. Нивната вредност е во тоа што го потврдуваат поширокиот проблем: во дигиталната епоха, црковните теми сè почесто се обликуваат не само од официјалните институции, туку и од портали, инфлуенсери, алгоритми и медиумски наративи.

Кога е објавена оригиналната основа:
Анализата на USC Dornsife CRCC “6–7 Trends to Watch in Religion and Society in 2026” е објавена на 14 јануари 2026 година.

Од „алгоритамски авторитет“ до македонскиот црковен хаос

Почетната точка за темата „дигитални диоцези“ не е локална македонска полемика, туку поширок религиски и медиумски тренд забележан од USC Dornsife Center for Religion and Civic Culture, во годишниот аналитички преглед “6–7 Trends to Watch in Religion and Society in 2026”, објавен на 14 јануари 2026 година. Овој центар, кој ја следи врската меѓу религијата, јавниот живот, медиумите и културните промени, во својата анализа за 2026 година посебно го издвојува судирот меѓу институционалниот и алгоритамскиот авторитет. Со други зборови, верскиот авторитет повеќе не се создава само преку црковните институции, епископите, синодите и богословските школи, туку сè повеќе преку видливоста на социјалните мрежи, личните профили, подкастите и алгоритмите што наградуваат конфликт, емоција и контроверзија.

Во делот “Institutional vs. Algorithmic Authority”, USC Dornsife укажува дека современите религиски инфлуенсери можат да стекнат огромна публика и да ја туркаат јавната перцепција во насока што не мора да биде во согласност со официјалната црковна структура. Како пример се наведува случајот со поранешниот католички епископ Џозеф Стрикланд: иако Папата му ја одзеде управата над епархијата, интернетот му овозможи да задржи влијание врз публика што повеќе не зависи од канонска територија, туку од дигитална препознатливост. Токму тоа е суштината на „дигиталната диоцеза“: заедница што не се собира околу епископска катедра, туку околу личност што алгоритмот ја прави постојано присутна.

Оваа глобална дијагноза особено лесно се препознава во македонскиот црковен простор. Кај нас проблемот не е само во тоа што постојат гласни поединци на социјалните мрежи, туку и во тоа што институционалниот глас на МПЦ-ОА често е недоволно јасен, недоволно документарен и недоволно навремен. Кога важни документи, меѓуцрковни договори, условувања, фусноти, ограничувања и канонски последици не се објавуваат и не се толкуваат пред народот, тогаш алгоритмот станува толкувач на Црквата. Во таква празнина, нејасноста станува оружје во рацете на секој што сака да манипулира.

Токму на тоа се надоврзуваат и македонските истражувачки извори. Во анализата “Russian Orthodox propaganda finds a gateway in North Macedonia’s church media”, објавена прво од Truthmeter.mk / Вистиномер, а потоа и на Antidisinfo.net во декември 2025 година, се разгледува улогата на црковно-медиумскиот простор во пренесувањето на наративи блиски до Руската православна црква. Во фокусот е порталот Liturgija.mk, за кој анализата наведува дека почнал да објавува кон крајот на 2023 година, дека доменот според проверка бил регистриран под МПЦ-ОА и дека како адреса била наведена централната адреса на Македонската православна црква. Тимот на Antidisinfo побарал појаснување и од уредништвото и од централните канцеларии на МПЦ-ОА, но, според анализата, не добил одговор до објавувањето.

Во истата анализа се наведува дека Liturgija.mk во известувањата за Украина и за црковните процеси таму се потпира претежно врз извори блиски до Москва или до украинските структури историски поврзани со Московската патријаршија, како OrthoChristian, Pravoslavie.ru и Union of Orthodox Journalists – UOJ/SPZH. Оценката на авторите е дека таквиот избор на извори создава еднострана слика кај дел од македонската јавност, свештенството и верниците, особено кога станува збор за Православната црква на Украина, Вселенската патријаршија и руското толкување на војната во Украина.

Особено значајно е што оваа анализа не остана затворена само во англискиот регионален антидезинформациски простор. Македонскиот портал Religija.mk ја пренесе темата на 18 декември 2025 година под наслов „Руска православна пропаганда наоѓа ‘влезна точка’ преку црковните медиуми во Македонија“. Во тој текст се наведува дека руската православна пропаганда влијае врз јавната перцепција во Македонија преку медиуми поврзани со МПЦ-ОА, а како пример повторно се посочува Liturgija.mk, со забелешка дека порталот користи извори блиски до Москва и пренесува наративи за Украина што ја фаворизираат позицијата на РПЦ.

Religija.mk во истиот текст го издвојува и проблемот со транспарентноста: порталот Liturgija.mk, според анализата, не го открива јасно својот однос со МПЦ-ОА, иако доменот бил регистриран на адреса што припаѓа на Црквата. Дополнително, се посочува дека иако МПЦ-ОА во април 2024 се дистанцирала од разни црковни портали и нагласила дека официјалните реакции се објавуваат само преку Синодот, одредени официјални епархиски канали претходно го поддржале или промовирале лансирањето на порталот. Токму ваквиот двоен сигнал — формално дистанцирање, но практично нејасна поврзаност — ја создава сивата зона во која се раѓа недоверба.

Проблемот, сепак, не е само еден портал. Во поширока анализа за православните дезинформациски канали на Западниот Балкан, Antidisinfo наведува дека отворањето на про-московскиот црковен портал Liturgija.mk под покровителство или во близина на МПЦ-ОА придонесува за дезинформации не само во македонските медиуми, туку и меѓу свештенството и верниците поврзани со МПЦ-ОА. Во анализата се наведува и дека некритичкото преведување на вести за Украина од руски или проруски извори го нормализира рускиот воен наратив; како пример се спомнува дека во 2024 година Liturgija.mk го навел Донецк како дел од Руската Федерација.

Паралелно со ова, интервјуто на Марјан Николовски за Meta.mk / Truthmeter, објавено во април 2024 година, отвора уште еден важен агол: прашањето дали во македонскиот црковен простор се создавале „лажни јавни теми“ околу Вселенската патријаршија, томосот, името и дијаспората. Николовски тврди дека македонското црковно прашање не почнало да се решава со СПЦ, туку кога МПЦ-ОА го изнела проблемот надвор од српскиот црковен двор и го поставила пред поширокото Православие, особено преку апелацискиот процес пред Вселенската патријаршија.

Во тоа интервју, Николовски оценува дека документот од СПЦ бил „документ на согласност за автокефалија“, наречен томос, но дека токму поради него МПЦ-ОА се нашла пред еден вид општоправославен „референдум“ за својата автокефалија пред другите помесни цркви. Тој тврди дека само дел од црквите го прифатиле тој документ целосно, додека Романската црква нагласила дека го очекува официјалниот томос од Вселенската патријаршија, а останатите цркви не го третирале српскиот документ како конечно општоправославно решение.

Најчувствителниот дел од интервјуто е тврдењето дека во МПЦ-ОА биле наметнувани теми како стравот дека Вселенската патријаршија ќе ја преземе дијаспората, дека ќе го одземе македонскиот идентитет или дека евентуалниот томос од Цариград ќе значи губење на името. Според Николовски, овие теми биле користени за да се создаде отпор кон Вселенската патријаршија и да се спречи заокружувањето на автокефалниот статус преку Цариград. Таквите тврдења, без оглед дали некој целосно ќе се согласи со неговата анализа или не, директно ја допираат суштината на проблемот: кога официјалните документи и нивните канонски последици не се објаснети јасно, јавноста станува плен на стравови, полувистини и туѓи толкувања.

Ова мора да се чита во поширокиот геополитички контекст. International IDEA, во извештајот за странско информациско манипулирање и мешање во Северна Македонија, објавен на 15 октомври 2025 година, ја опишува земјата како значаен пример за тоа како демократските, медиумските и општествените слабости можат да бидат искористени од странски и домашни актери. Во извештајот се наведуваат политичката поларизација, регулаторните празнини, етничките поделби и медиумската ранливост како фактори што го прават македонскиот јавен простор подложен на манипулации.

Слично, анализата на Strategic Analysis за ширењето на проруски наративи преку медиуми во Северна Македонија нагласува дека обновениот руски интерес во земјата и во Западниот Балкан е поттикнат, меѓу другото, од заморот од проширувањето на ЕУ и од разочарувањето на дел од населението во западните интеграции. Во таа анализа се вели дека Русија ја користи Руската православна црква како средство на мека моќ, преку наративи за словенско братство, православна блискост и отпор кон Западот.

Токму овие извори покажуваат дека македонскиот проблем не е само внатрешна црковна неуредност, туку дел од поширок информациски и геополитички пејзаж. МПЦ-ОА се наоѓа во историски чувствителен момент: нејзиниот раскол беше исцелен со одлуката на Вселенската патријаршија од 9 мај 2022 година, со која беше примена во евхаристиско општење и беше признаена нејзината хиерархија како канонска. Во истото соопштение, Вселенската патријаршија го остави административното уредување на односот со СПЦ да се реши меѓу тие две цркви.

Оттука, клучното прашање за МПЦ-ОА денес не е само дали ќе има профили на социјалните мрежи, туку дали ќе создаде култура на јавно, документарно и соборно информирање. Народот не може да биде оставен да дознава за најважните црковни документи преку препрочитување, толкувања од портали, политички статуси, полуинформации или туѓи црковни медиуми. Ако има условувања, фусноти, ограничувања, дипломатски компромиси или отворени канонски прашања, тие мора да бидат објавени, објаснети и ставени во правилен црковен контекст.

Во спротивно, се создава токму она што USC Dornsife го нарекува алгоритамски авторитет: ситуација во која верниците повеќе не го слушаат синодскиот глас, туку најгласниот профил; не го читаат документот, туку коментарот; не го следат канонскиот процес, туку емоционалната кампања. Тогаш секој лаик со публика може да се претстави како чувар на верата, секој политичар како богослов, секој портал како неофицијален синод, а секој алгоритам како духовен судија.

Затоа вистинската поука од овие извори е јасна: МПЦ-ОА не може да ја победи дигиталната анархија само со повремени деманти. Потребна е редовна јавна стратегија: објавување документи, синодски толкувања, јасни објаснувања за томосот, дијаспората, името, диптисите, односите со СПЦ, РПЦ и Вселенската патријаршија, како и брза и мирна реакција на дезинформации. Само така ќе се намали просторот во кој туѓи наративи, локални лаицистички групи и политички центри можат да зборуваат во име на Црквата.

Со други зборови, македонскиот случај е локална верзија на глобалниот проблем: кога институцијата молчи, алгоритмот почнува да проповеда. А кога алгоритмот ќе стане владика, народот не добива црковна вистина, туку дигитална врева.