Руската новинска агенција, РИА Новости, објави интересна анализа за Светите браќа Кирил и Методиј. Ви ја пренесуваме во целост.
/РИА Новости, Сергеј Проскурин. Православните го одбележуваат Денот на споменот на рамноапостолните Кирил и Методиј. Од училишните клупи на сите им е познато дека тие ја создале словенската азбука — кирилицата. Меѓутоа, научниците докажале: тоа не е така. Зошто настанал парадоксот и како бил разрешен — во материјалот на РИА Новости.
Премалку податоци
Неуредици и темни дамки околу светите Кирил и Методиј има многу. Во источните цркви тие се почитувани како „просветители и учители словенски“. Католиците, пак, ги нарекуваат ништо поинаку освен „заштитници на Европа“. Меѓутоа, за современиците во IX век браќата биле вистински бунтовници и рушители на вековните традиции. И извесно време дури биле сметани и за злосторни еретици.
Историските податоци за нив се малку. Како се викале браќата при крштевањето, не е познато. Уште во младоста примиле монашки постриг, станувајќи Константин и Методиј. А Константин непосредно пред смртта примил схима (највисок степен на монаштво) и умрел веќе како Кирил.
Родени се во градот Солун на североистокот од современа Грција. Но од која националност биле — нејасно е. За тоа сè уште се расправа.
Според една верзија, просветителите потекнувале од словенското племе драговити, можни предци на современите Македонци. Во прилог на тоа е фактот што Константин и Методиј совршено владееле со словенскиот јазик.
Но можно е да биле Бугари. Зашто овој етнос настанал како резултат на мешањето на истоименото туркиско племе од Приазовието и јужните Словени. Доста брзо новиот народ создал силно Бугарско царство, кое го достигнало својот процут токму во IX век.
Оваа држава тесно контактирала со Византиската империја, каде што одлично го познавале јазикот на Бугарите. Оттука и третата верзија: Константин и Методиј биле Грци.
Повеќето истражувачи се наклонети токму кон оваа хипотеза. Меѓутоа, стопроцентна сигурност нема — премалку има веродостојни податоци.
Посегнале по светото
Браќата биле обвинувани за ерес, бидејќи посегнале по вековните традиции. Имено, во континентална Европа долго време важело непишано правило: да се проповеда словото Божјо е дозволено или на еврејски, или на грчки, или на латински. Зашто токму на овие три јазици бил натписот „Исус Назареецот, Цар Јудејски“ на табличката прицврстена на Крстот Господов.
Пред Кирил и Методиј да го наруши овој забранет обичај се осмелил само епископот Вулфила. Во IV век тој создал писменост за древногерманското племе Готи, на кое им проповедал. Вистина, неговото творештво не се вкоренило и наскоро исчезнало во заборав. За разлика од творештвото на браќата — азбуката за Словените.
До IX век Словените веќе населувале огромни територии од Централна и Источна Европа, како и половина од Балканскиот Полуостров. И дури успеале да ги основаат и првите држави. Меѓу нив и Голема Моравија — на територијата на современите Чешка, Унгарија, Словачка и Полска.
Овие земји биле сфера на влијание на Рим. Меѓутоа, папските легати доживеале неуспех тука — особено затоа што католичките проповедници слабо ги познавале локалните обичаи и јазикот. И во 862 година моравскиот кнез Ростислав го замолил византискиот император да му испрати „пастир и наставник“.
„Нашите луѓе го отфрлија паганството и го следеа христијанското учење, но немаме таков учител кој би ни ја објаснил христијанската вера на нашиот јазик, за и другите земји, гледајќи го тоа, да се угледаат на нас. Испрати ни, владико, епископ и таков учител. Зашто од вас во сите земји секогаш произлегува добар закон“, — се наведува во фрагмент од писмото на Ростислав во едно од житијата на свети Кирил.
Византија тогаш претставувала мултинационална држава. На границите живееле многу Словени кои го исповедале христијанството и ја прифатиле грчката култура.
Токму на тој начин, според мислењето на низа специјалисти, Кирил и Методиј заминале во Моравија. Откако ги проучиле тамошните традиции и јазик, тие разработиле азбука и почнале да го преведуваат Светото Писмо. Како резултат на тоа, се појавила првата Библија на словенски — во 866 година.
Во стварноста, браќата создале вештачки јазик, кој речиси не се користел во секојдневниот живот. Во неговата основа лежел дијалектот распространет во нивниот роден Солун. Браќата само додале елементи од грчката синтакса.
Со текот на времето нивното лингвистичко значење еволуирало во црковнословенски јазик. На него и до денес се служи во Руската православна црква.
Чија заслуга
Неколку векови Словените користеле два системи на писмо. Едниот — на сите познатата кирилица, другиот — глаголицата. За тоа кој од нив е постар, долго време се расправало.
Се изнесувале претпоставки дека глаголицата е „вистинскиот јазик“. Наводно, во нејзината основа лежеле „црти и рези“ — одамна изгубени словенски руни. Меѓутоа, оваа теорија била побиена.
Во XX век истражувачите ја предложиле спротивната теза: дека глаголицата настанала подоцна од кирилицата. Но археолошките наоди и истражувањата на лингвистите не го потврдиле тоа.
Денес се смета дека Константин (Кирил) и Методиј не ја измислиле кирилицата, заснована врз грчката азбука, туку токму глаголицата, која има свои букви. Нивното потекло до крај не е разјаснето. Постојат истражувања што укажуваат на сличност на глаголските знаци со грчкото брзописно писмо, како и со древноеврејското, самарјанското и грузиското писмо.
Авторството, пак, на добро познатата кирилица му се припишува на еден од учениците на Константин — свети Климент Охридски. Тој разработил церемонијална верзија на словенската азбука, која во тоа време се натпреварувала со најдобрите образци на византиското уставно писмо (официјалниот фонт). Тој изум, што се вели, не бил за широките народни маси.
Но со текот на времето токму тоа станало општоприфатено. Охридското писмо во Русија пристигнало во X век — заедно со бугарските мисионери. За илјада години кирилицата се проширила на повеќе од сто јазици. А глаголицата постепено била заборавена. За разлика од нејзините создавачи. Кај современите научници нема сомнеж: токму Кирил и Методиј ги поставиле темелите за понатамошното просветување на словенските народи.
