Христијанското присуство во Светата Земја се соочува со една од најтешките кризи во својата понова историја.
Бенедиктинскиот игумен Никодемус Шнабел, настојател на Опатијата Успение на Пресвета Богородица на гората Сион во Ерусалим и на монашката заедница во Табха, предупреди дека локалните христијански заедници сè повеќе се намалуваат под притисокот на војната, економската несигурност, политичките ограничувања и постојаното иселување.
Во обраќање пред претставници на меѓународната католичка организација Aid to the Church in Need, Шнабел рече дека сликата за Ерусалим како живо срце на христијанството остро се судира со реалноста на малите и кревки христијански заедници кои таму живеат. Според него, сите христијани заедно денес сочинуваат помалку од два процента од населението во Светата Земја, а дури и враќањето на нивното присуство на пет или шест проценти би било голем успех.
„Ако мислите дека ова е Елдорадо на христијанството, реалноста е поинаква“, порача Шнабел, нагласувајќи дека токму местата каде што се случиле најважните настани од христијанската вера се во опасност да ги изгубат своите автохтони христијани.
Тој предупреди дека Светата Земја може да се претвори во еден вид „христијански Дизниленд“: светите места, монасите и свештениците ќе останат, но ќе исчезнат христијанските семејства, младите луѓе и обичниот секојдневен христијански живот.
Во Ерусалим, како што посочи игуменот, христијанското присуство е богато по својата традиција, но бројно многу мало. Таму постојат тринаесет историски Цркви, од кои шест католички и седум некатолички, а храмот на Гробот Господов го делат шест различни христијански заедници. Но зад оваа духовна и литургиска разновидност стои демографска ранливост што сè потешко може да се сокрие.
Шнабел особено ја нагласи разликата меѓу зачувувањето на светилиштата како камени споменици и опстанокот на христијаните како жив народ. Без локалните верници, рече тој, Светата Земја би го изгубила својот духовен здив.
„Нема Благовештение без Назарет, нема Божик без Витлеем, нема Пасха без Ерусалим“, потсети игуменот, опишувајќи ја врската меѓу светите места и заедниците што со векови го носат нивното сведоштво.
Еден од најтешките удари за христијанските семејства е економскиот колапс предизвикан од падот на туризмот и поклоништвото. Според Шнабел, околу 60 проценти од арапскојазичните христијани зависат од туризмот, а последната навистина добра година за нив била 2019.
Пандемијата, а потоа и војната, го прекинаа приливот на аџии и туристи, оставајќи многу семејства без работа и без јасна иднина.
„Луѓето заминуваат затоа што не гледаат иднина“, предупреди игуменот.
Тој додаде дека домувањето и создавањето работни места се меѓу најважните услови за христијанските семејства да останат во регионот. Без реална економска перспектива, иселувањето ќе продолжи, а христијанските квартови и села ќе се празнат. Положбата на христијаните во Светата Земја не е едноставна ниту единствена.
Шнабел говореше за три главни групи во рамките на латинската заедница: арапскојазични палестински католици, кои со векови живеат во регионот; хебрејскојазични католици, мала но растечка заедница интегрирана во израелското општество; и голем број мигранти и баратели на азил, главно од Азија, Африка, Источна Европа и Латинска Америка.
Според неговата проценка, мигрантите денес сочинуваат најголем дел од латинските католици во регионот, но се и меѓу најранливите. Игуменот особено предупреди на тешките услови во кои живеат дел од христијанските мигранти: одземање пасоши, ограничена можност за промена на работодавач, разделеност од семејствата и правна несигурност. Според него, некои жени мигрантки се соочуваат и со притисоци поврзани со мајчинството и работниот статус, што тој го опиша како длабоко нечовечка состојба.
Покрај економскиот притисок, христијанските заедници во Ерусалим и во други делови од регионот се соочуваат и со растечко непријателство од радикални групи. Извештајот на Rossing Center за 2024 година бележи зголемена загриженост поради плукање, вербални навреди, вандализам, напади врз црковни имоти, оштетување на христијански ознаки и ограничувања на пристапот до верски прослави и поклоништва. Центарот предупредува дека дури и „помалите“ форми на вознемирување, како плукањето и навредите, имаат силен кумулативен ефект и создаваат чувство дека христијаните стануваат сè понепожелни во сопствениот дом. Овие тензии особено се чувствуваат во Стариот град на Ерусалим, во Ерменскиот кварт и на гората Сион, каде што свештеници, монаси и монахињи сè почесто сведочат за вознемирувања при секојдневното движење.
Според Rossing Center, речиси половина од младите христијани опфатени во истражувањето изјавиле дека размислуваат да го напуштат регионот, што покажува дека демографската криза не е само статистичка, туку егзистенцијална. Во последните години, ограничувањата на движењето и пристапот до Ерусалим дополнително ја ослабнаа врската на палестинските христијани од Западниот Брег со светите места. За Велигден 2025 година, христијански лидери изјавија дека иако биле најавени 6.000 дозволи за влез во Ерусалим, во пракса биле доделени околу 4.000, при што многумина добиле краткотрајни и ограничени дозволи. Таквите мерки го отежнуваат учеството во вековните богослужбени традиции на Стариот град. Пораката на игуменот Шнабел затоа не е само апел за зачувување на црквите, манастирите и светите места. Таа е повик да се заштитат луѓето што го носат живото предание на христијанството во Светата Земја: семејствата, парохиите, монашките заедници, свештениците, младите и обичните верници кои со векови живеат во Ерусалим, Витлеем, Назарет, Галилеја, Западниот Брег и Газа. Без нив, Светата Земја би ризикувала да стане простор на религиозна меморија без живо сведоштво — место полно со светилишта, но испразнето од народот што ги чува нивните молитви, јазик, обичаи и литургиски живот.
„Молете се да има иднина за христијаните овде“, порача игуменот Никодемус Шнабел, сведувајќи ја драмата на Светата Земја во една едноставна, но тешка молба: светите места да не останат без своите живи камења.
