Архиепископот на Цариград е познат како Вселенски Патријарх уште од 586 година, кога римскиот император Маврикиј му ја доделил титулата „Вселенски“ на цариградскиот патријарх, свети Јован Постник.
од Архонтите на Вселенската патријаршија
Црквата во првиот милениум била организирана околу пет Патријарси, односно епископи на големи области кои често се одликувале со свои посебни традиции на литургиско богослужение и изразување на нашата света православна вера. Овие Патријарси раководеле со Црквите на Рим, Цариград, Александрија, Антиохија и Ерусалим. Во Светата Православна Црква денес постојат девет Патријарси: на Цариград, Александрија, Антиохија, Ерусалим, Москва, Грузија, Србија, Бугарија и Романија.
Само еден од нив е познат како „Вселенски Патријарх“: Архиепископот на Цариград – Нов Рим, кој од 1991 година е Неговата Сесветост Вартоломеј, најдолговечниот и еден од најзначајните од сите Вселенски Патријарси во историјата на Црквата. Како Архиепископ на Цариград, Неговата Сесветост е 269-ти наследник на светиот апостол Андреј Првоповикан да ја води Црквата во она што станало познато како „царица на градовите“.
Архиепископот на Цариград е познат како Вселенски Патријарх уште од 586 година, кога римскиот император Маврикиј му ја доделил титулата „Вселенски“ на цариградскиот патријарх, свети Јован Постник. Императорот ја доделил оваа титула со оглед на тоа што Архиепископот на Цариград бил Патријарх на Црквата во градот што бил престолнина на големата империја, суперсила на тоа време.
Сепак, ова било многу повеќе од само церемонијална титула или признание дека Патријархот на Цариград ќе биде прв по чест во молитвите и на собирите на светската Црква. Вселенскиот Патријарх на Цариград имал одредени одговорности кои биле единствени во Црквата.
Канон 9 од Четвртиот вселенски собор, одржан во Халкидон во 451 година, вели: „Ако некој епископ или клирик има спор со митрополитот на провинцијата, нека се обрати до Егзархот на митрополијата или до престолот на царскиот град Цариград, и таму нека му се суди.“ Канон 17 додава: „И ако некој биде оштетен од својот митрополит, нека се реши работата од егзархот на диоцезата или од престолот на Цариград, како што е речено.“ Канон 28 зборува за тоа дека Црквата на Цариград има „еднакви привилегии“ со Црквата на Рим.
Иако овие посебни црковни одговорности на Црквата на Цариград биле познати и утврдени во времето кога на цариградскиот Патријарх му била доделена титулата „Вселенски Патријарх“, римскиот папа, свети Григориј Двоеслов, бил вознемирен. Свети Григориј ја разбрал титулата така што свети Јован бил прогласен за универзален епископ на целата Црква, во смисла дека Црквата сега има само еден епископ, а сите други биле симнати од престолот.
Свети Григориј му напишал остро на свети Јован: „Кој себеси се нарекува вселенски епископ, или ја посакува оваа титула, со својата гордост е претходник на Антихристот… Нека сите христијани ја отфрлат оваа богохулна титула – титула која ја одзема свештеничката чест од секој свештеник во моментот кога безумно ја присвојува еден.“
Но тоа не било вистинското значење на титулата „Вселенски Патријарх“. Таа не го воспоставувала Патријархот на Цариград како над-епископ на сметка на сите други. Не значела дека Патријархот на Цариград има власт надвор од границите на својата црковна јурисдикција, освен онаа што му ја дале Соборот во Халкидон и другите Вселенски собори.
Бидејќи тогаш, а и денес, одговорност на Вселенскиот Патријарх на Цариград е да пресудува во спорови меѓу епископи, тој има власт која навистина е вселенска. Тоа, сепак, не значи дека има целосна, редовна и непосредна јурисдикција над секоја епархија насекаде, како што се разбира папата на Рим во учењето на Римокатоличката црква. Тоа не значи ниту дека е лично непогрешлив во своите изјави за прашања на верата и моралот, како што, повторно, Римокатоличката црква учи за папата на Рим.
Титулата „Вселенски“ за Патријархот на Цариград, сепак, значи дека Неговата Сесветост Вселенскиот Патријарх Вартоломеј, следејќи ги стапките на своите свети претходници, навистина е „прв меѓу еднаквите“: епископ како и другите епископи, свештеник како и другите свештеници и христијанин како и другите христијани, но истовремено и оној кого Семоќниот Бог го избрал за посебна одговорност за зачувување и одбрана на Црквата низ светот, без притоа да се нарушуваат правата и привилегиите на другите епископи каде било.
Како таков, Вселенскиот Патријарх е првиот чувар на единството и интегритетот на Црквата низ целиот свет. Благодарение на Бога за овој неискажлив дар!
/ортодокс тајмс
