Руската православна црква води војна против еден збор

Date:

Share post:

Кога црковните водачи од Истокот и Западот ќе се сретнат со патријархот или неговите пратеници овој месец, треба да го изговорат зборот што неговата Црква не може да го прости. Мир. Треба гласно да го изговорат во името на Украина, чиј народ го понесе целиот товар на оваа војна, и на сите нејзини жртви. И треба да го направат тоа во името на Јован Ковал и Алексеј Умински, на другите христијани што Русија ги казни поради нивната вера и совест, како и на сите политички затвореници во земјата.

Пишува: Сергеј Чапнин ( The Washington Post)

Неколку месеци по руската инвазија на Украина во 2022 година, московски свештеник по име Јован Ковал служел Божествена литургија — православниот еквивалент на католичката миса. Кога дошол до молитвата што патријархот Кирил наредил да се чита на секое богослужение, требало да ја изговори молбата кон Бога „да ни подари победа“. Наместо тоа, Ковал рекол: „да ни подари мир“.

Еден од прислужниците во олтарот го пријавил. Епископот го известил дека му е забрането да служи богослужби. Во февруари 2023 година, со патријаршиски указ бил отстранет од свештеничката служба, а во мај епархискиот црковен суд го лишил од свештеничкиот чин. Замената на само еден збор била оценета како прекршување на заклетвата за целосна послушност кон црковната хиерархија, што ја полага секој свештеник при ракополагањето.

На 20 ноември Кирил ќе наполни 80 години и се очекува во Москва да пристигнат делегации од православни цркви од други земји, како и претставници на други христијански цркви, за да му го честитаат роденденот. Пред да тргнат, треба да ја прочитаат книгата што тој ја објави во јули годинава: „Војната: надвор од видливите причини и последици“. Тоа е доследно религиозно оправдување на освојувачка војна против народ што самиот патријарх го нарекува братски. Не ми е познат сличен преседан во православната традиција. Книгата покажува зошто зборот „мир“ станал неподнослив за неговата Црква.

Ја познавам оваа Црква однатре. Го познавам Кирил од средината на 90-тите години, а од 2009 до 2015 година бев главен уредник на официјалното списание на Московската патријаршија. Набљудував како Кирил го гради своето управување според моделот на рускиот претседател Владимир Путин, претворајќи ја Црквата во огледална слика на државата. Токму затоа таа успеа толку брзо да ја благослови војната и да го направи тоа со толку малку видливи знаци на покајание. Тоа објаснува и зошто толку многу свештеници што ги познавам со децении зборуваат за својот патријарх со страв, а не со љубов.

Најдрските страници во неговата книга се посветени на заповедта „Не убивај“.

Кирил пишува дека неговите противници би можеле да прашаат: „А што ќе кажете за заповедта „Не убивај“?“ Неговиот одговор е дека „оној што се крева во одбрана на Татковината… токму тој ја почитува заповедта „Не убивај““. Заповед што ја почитуваш правејќи го токму спротивното од она што го наложува, веќе не е заповед.

Аргументот се урива самиот од себе. Во книгата се повикуваат на христијанскиот концепт за „праведна војна“, а сите негови толкувања — од времето на Августин до денес — се засноваат на прашањето кој кого нападнал. Според сопствената формулација на патријархот, заповедта ја почитува војникот што го брани Харков, а не оној што во февруари 2022 година ја преминал границата на соседна држава.

На 25 септември 2022 година, четири дена откако Путин објави делумна мобилизација, Кирил одржа проповед во која изјави дека војникот што загинал при извршување на својата должност принесува жртва што „ги измива сите гревови што човекот ги направил“. Православната традиција никогаш не учела на нешто слично. Свети Василиј Велики ги советувал војниците што убиле противници во битка да се воздржат од причест во период од три години. Во X век, кога византискиот император Никифор II Фока побарал од Црквата да ги почитува неговите загинати војници како маченици, патријархот и синодот одбиле. Повеќе од илјада години подоцна, актуелниот московски патријарх го исполнил истото барање.

Токму затоа зборот „мир“ е толку опасен. Една обична авторитарна држава би се задоволила со молчење. Црквата на Кирил, меѓутоа, бара зборови — молитвата за победа мора гласно да се изговара на секоја Божествена литургија. Алексеј Умински, еден од најпознатите московски свештеници, одбил да ја чита.

Текстот претставува молитва „за Света Рус“ — старо религиозно име за Русија како земја осветена од нејзините светители. Преку оваа молитва, сликата за Света Рус е ставена во служба на војната на Путин. На прашањето за време на црковната постапка зошто одбил да ја чита, Умински одговорил: „Не знам што е Света Рус“. Тој можел да го почитува ова име, но не се согласувал дека денешна Русија го отелотворува неговото значење. Во јануари 2024 година црковен суд го лишил од свештеничкиот чин. Во меѓувреме, во својата книга патријархот ветува дека свештениците што служеле на фронтот „заслужуваат посебно внимание и соодветни перспективи“ во црковната хиерархија.

Ова е руски, а не православен проблем. Вселенскиот патријарх Вартоломеј I Цариградски, првиот по старешинство епископ во православниот свет, ја осуди руската инвазија уште на првиот ден, а многу православни епископи во други земји го направија истото. Ковал и Умински беа примени повторно во свештеничка служба од Константинопол и денес служат во негови енории. Ако руското православие има иднина, таа личи на нивната.

И американските христијани имаат удел во ова прашање. Москва се претставува како заштитник на „традиционалните вредности“ — израз што Кирил го користи најмалку од 2000 година — а многу западни христијани, уморни од секуларниот пад, во него го препознаа гласот на сојузник. Прочитајте ја книгата и ќе видите што значи овој израз во практика во Русија: речник со толку растегливо значење што може да ја претвори заповедта „Не убивај“ во благослов за една инвазија.

Затоа, кога црковните водачи од Истокот и Западот ќе се сретнат со патријархот или неговите пратеници овој месец, треба да го изговорат зборот што неговата Црква не може да го прости. Мир. Треба гласно да го изговорат во името на Украина, чиј народ го понесе целиот товар на оваа војна, и на сите нејзини жртви. И треба да го направат тоа во името на Јован Ковал и Алексеј Умински, на другите христијани што Русија ги казни поради нивната вера и совест, како и на сите политички затвореници во земјата.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

spot_img