Навивачите на Црвена Звезда и Партизан, заедно со Српската православна црква, се главен инструмент на големосрпската идеологија на територијата на поранешна Југославија, оценува Милош Перовиќ од Филозофскиот факултет во Нови Сад, кој со децении ги проучува екстремистичките, неонацистичките групи, како и навивачките и другите десничарски организации. Во изјава за Рес публика прецизира дека на овие простори тие имаат корени од крајот на осумдесеттите години.
„Исто како што Српската православна црква има свои храмови во Црна Гора, Босна и Херцеговина и Хрватска, така и навивачките групи имаат свои ограноци во тие земји. Ова се некакви оперативни единици кои го шират и репродуцираат тој национализам од 1980-тите до денес. Навивачките групи се примарен и прв канал, иако денес, со доаѓањето на интернетот, на младите им е многу полесно да пристапат до таква содржина“, наведува тој.
Падот на Берлинскиот ѕид во 1989 година доведе, вели Перовиќ, до епохална тектонска промена во свеста, во смисла дека комунизмот, социјализмот и сите други форми на левичарски идеи во глобални рамки повеќе или помалку отидоа на маргините на политичките настани и беа систематски потиснати институционално и вонинституционално, а во Југославија ова имаше особено драматични форми.
„Младите луѓе се радикализираат во училиште, преку каналите на социјализација, и тоа е главниот проблем на ова општество. А каналите преку кои младите луѓе пристапуваат до екстремистичките и профашистичките организации се, пред сè, навивачките групи. Од самиот почеток на тоа навивачко движење, во текот на осумдесеттите години, имаме поврзаност на овие групи со државната безбедност, и тоа беше многу разбирливо во тој период бидејќи тоа беше период на подготовка за војна на територијата на СФРЈ. На некој начин, овие навивачки групи преживеаја во таков формат и денес се многу позначајни отколку што некогаш биле“, наведува Перовиќ.
Телеграм, кампови, социјални мрежи
Белградскиот центар за безбедносна политика ги следи овие трендови, а неговата анализа на девет екстремно десничарски канали на Телеграм од Србија, спроведена во текот на јуни и јули 2025 година, покажува дека овие актери, иако ограничени по број, имаат значително влијание врз ширењето на националистичките, проруските и антисистемските наративи.
„Екстремистичките канали на Телеграм во Србија промовираат доминантно проруски, антизападни и антисистемски наративи, создавајќи затворен и поларизирачки информациски простор“, е еден од заклучоците на истражувањето.
Исто така, беше забележано дека брзиот раст на одредени канали често следи по општествено-политички настани како што се избори и протести, што, како што е оценето од Белградскиот центар за безбедносна политика, ја покажува нивната способност за мобилизација и влијание во време на криза.
Белградскиот центар за безбедносна политика направи бројни други студии и анализи, а една од нив ја покажува владата како доминантна антисистемска екстремистичка сила.
Меѓу другото, беше забележано дека владејачката партија практикува паравоено организирање на таканаречените „лојалисти“ – формации со карактеристики на тајна и паравоена организација, „составена од криминалци, хулигани и екстремисти лојални на претседателот на Србија“, и дека има секојдневен говор на омраза и систематско насилство од страна на владејачката партија и нејзините функционери против неистомислениците. Исто така, постои релативизација на насилството кон неистомислениците и аболиција на насилните луѓе преку помилувања.
Државна политика на радикализам
Перовиќ истакнува дека на почетокот на своето владеење, СНС се обидувала да биде партија која ги опфаќа сите, но дека во моменти на криза, кога нејзината моќ е разнишана, таа „несомнено се враќа на својата фашистичка основа“. Ова не треба да биде изненадување, додава тој, потсетувајќи дека СНС произлезе од српската радикална партија на Воислав Шешељ, која имаше братски односи со Националниот фронт на Жан-Мари Ле Пен – главната фашистичка партија во Франција.
Како примери за загадувањето на јавниот простор со радикални, екстремистички и националистички пораки се муралите на воените злосторници, пред сè на Ратко Младиќ, како и пораката „Кога војската ќе се врати на Косово“, која за краток временски период беше насликана на стотици ѕидови низ цела Србија. Владата јавно го бранеше муралот на Младиќ, а посебно се истакна тогашниот министер за внатрешни работи Александар Вулин, а полициските кордони, во согласност со претходно споменатите Народни патроли, им спречија на активистите да го префарбаат муралот. Имаше апсења и истражни постапки за жени активистки поради фрлање јајца врз муралот, додека бранителите на муралот не беа уапсени, иако јавно се закануваа со насилство.
Целата анализа на РесПублика, прочитајте ја ОВДЕ
