Папата Лав XIV со директни апели до претседателите на Русија и Украина се вклучи во напорите за спасување на цивилното население во окупираниот украински град Олешки, во Херсонската област. По неговите разговори со Владимир Путин и Володимир Зеленски, беше објавен договор за привремен прекин на огнот, кој треба да овозможи доставување хуманитарна помош и безбедна евакуација на преостанатите жители.
Договорот беше објавен на 23 октомври, по дипломатските контакти во кои, според објавените информации, учествувале и американската администрација и првата дама на САД, Меланија Трамп. Првично беше најавено дека примирјето ќе стапи во сила на 29 октомври, но подоцна руската и украинската страна соопштија дека прекинот на огнот во определениот реон ќе започне на 27 октомври.
Непосредната хуманитарна цел е да им се овозможи на жителите пристап до храна, лекови и друга неопходна помош, како и безбедно да го напуштат градот оние што сакаат да бидат евакуирани.
Ватикан соопшти дека на 16 октомври папата Лав XIV разговарал телефонски со рускиот претседател Владимир Путин, при што изразил длабока загриженост за состојбата во Олешки. Папата го повикал рускиот претседател да овозможи прекин на огнот, за да може до населението да стигнат храна и медицинска помош и да се организира доброволна и безбедна евакуација.
Три дена подоцна, на 19 октомври, Лав XIV разговарал и со украинскиот претседател Володимир Зеленски. Во разговорот повторно било отворено прашањето за жителите на Олешки, а папата изразил надеж дека соработката меѓу двете страни ќе овозможи доставување хуманитарна помош и извлекување на цивилите од опасната зона.
Светата столица ја потврдила подготвеноста да продолжи со напорите за дијалог и мир.
Улогата на папата во овој случај се издвојува по тоа што неговите апели биле насочени кон конкретна хуманитарна цел – да се обезбеди опстанокот на населението во градот отсечен од редовните снабдувачки и евакуациски патишта. Наместо повикот за мир да остане на општо ниво, во разговорите со двајцата претседатели било поставено непосредното прашање за заштитата на цивилите.
Олешки – град отсечен од помошта
Олешки се наоѓа на левиот брег на реката Днепар, спроти Херсон, и е под руска окупација од 2022 година. Пред војната во градот живееле околу 24.000 жители, додека според процените наведени во извештаите за хуманитарната состојба, во него останале приближно 1.700 до 2.000 луѓе, меѓу кои и деца.
Населението се соочува со сериозен недостиг од вода, електрична енергија, греење, храна и медицинска помош. Движењето надвор од градот е опасно поради близината на фронтот, гранатирањето, нападите со беспилотни летала и минираните патишта.
Дополнителен удар врз регионот беше уривањето на браната на Каховската хидроцентрала во јуни 2023 година, по што големи делови од Олешки беа поплавени, а инфраструктурата претрпе сериозни оштетувања.
На 2 октомври, претставник на Обединетите нации предупреди пред Советот на ОН за човекови права дека околу 2.000 жители се блокирани во градот во исклучително тешки услови. Беше посочено дека недостигаат основни услови за живот, а локалната болница се соочува и со недостиг од гориво за генераторите.
На 21 октомври, и потпретседателката на Европскиот парламент, Пина Пичерно, започна штрајк со глад во знак на протест поради хуманитарната катастрофа и со повик да се овозможи пристап до градот.
Според најавениот план, прекинот на огнот треба да овозможи претставници на цивилните власти да стапат во контакт со преостанатите жители, да ги утврдат нивните потреби и да помогнат во евакуацијата на оние што сакаат да заминат, вклучително и во согласност со нивниот избор за дестинација.
Украинскиот омбудсман Дмитро Лубинец предупреди дека операцијата ќе биде сложена и ќе се спроведува етапно.
Станува збор за локално хуманитарно примирје, кое не ги запира борбите во другите делови на Украина и не претставува договор за завршување на војната. Неговото спроведување ќе покаже дали двете страни ќе успеат да обезбедат безбедни услови за доставување помош и извлекување на цивилите.
Случајот со Олешки ја отвора и пошироката тема за улогата на верските лидери во меѓународните кризи. Директните разговори на папата Лав XIV со руското и украинското раководство покажуваат како црковната дипломатија може да се насочи кон конкретни хуманитарни прашања и да бара практични решенија во услови на војна.
Олешки има долгогодишно православно присуство, а неговите црковни заедници историски се поврзани со Херсонската епархија на Украинската православна црква. По руската окупација, Московската патријаршија во 2023 година воспостави Скадовска епархија, која ги опфаќа окупираните подрачја на левиот брег на Херсонската област, вклучително и Олешки.
