Кој има право да продолжи со своето научно образование на магистерски студии по теологија – факултетот или Светиот архиерејски синод на МПЦ-ОА? Прашањето го отвора актуелниот конкурс на Православниот богословски факултет „Св. Климент Охридски“ во Скопје, во кој како задолжителен документ за пријавување на втор циклус студии е наведен „благослов од Светиот архиерејски синод“.
Станува збор за услов кој директно се однесува на пристапот до вториот степен на високото образование. Според конкурсот за академската 2026/2027 година, кандидатите, покрај дипломата за завршен прв циклус, биографијата, потврдата за познавање странски јазик и останатата документација, треба да приложат и благослов од највисокиот орган на МПЦ-ОА.
Ова отвора сериозна дилема за автономијата на високото образование, особено затоа што ПБФ не функционира надвор од системот на високото образование. Напротив, самиот УКИМ го наведува Православниот богословски факултет „Св. Климент Охридски“ како придружна членка – друга високообразовна установа на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“.
И самиот ПБФ наведува дека неговото конституирање било направено според прописите од областа на високото образование, а со Законот за високото образование на установите на верските заедници била создадена можност факултетот да стане дел од системот на високото образование со статус на приватно-јавна непрофитна високообразовна установа и да биде во состав на јавен универзитет како придружна членка.
Кој одлучува кој смее да продолжи со научна работа?
Прашањето што произлегува од актуелниот конкурс е дали црковниот орган треба да има право на филтер при пристапот до вториот циклус на академско образование.
Ако кандидатот ги исполнува условите за завршен прв циклус и ги исполнува академските критериуми за продолжување на студиите, зошто за запишување магистратура е потребна дополнителна одлука, односно благослов, од Светиот архиерејски синод?
Уште повеќе, според статутарната поставеност на ПБФ, благословот за студирање на факултетот е поврзан со надлежниот архијереј. Но актуелниот конкурс за магистерски студии оди чекор понатаму – експлицитно бара благослов од целиот Свет архиерејски синод.
Интересна споредба нуди Богословскиот факултет на Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“.
Во официјално објавените информации за прием на магистерски програми за академската 2026/2027 година, Софискиот универзитет ги наведува условите за кандидатите и потребната документација за програмата „Православно богословие“. Универзитетот истовремено објавува дека програмата е отворена за кандидати со соодветна високообразовна диплома. Во објавените услови не е наведено дека кандидатот треба да приложи благослов од Светиот синод како услов за кандидатствување.
Државен универзитет, црковна институција и секуларност
Случајот отвора и поширока дилема за односот меѓу црковната автономија и секуларниот карактер на државата.
Никој не го оспорува правото на МПЦ-ОА да го уредува своето внатрешно црковно и духовно функционирање. Прашањето е каде завршува тоа право, а каде започнува правото на граѓанинот на пристап до високо образование и академски напредок.
Особено кога станува збор за установа која е акредитирана како високообразовна установа и која има статус на придружна членка на најголемиот државен универзитет во земјата. Министерството за образование и наука исто така го евидентира ПБФ како високообразовна установа на верска заедница и како придружна членка на УКИМ.
