Во последните денови избувна скандал во бугарската црква „Св. Георги“ во Одрин поради инсистирањето на грчките свештеници богослужбата по повод Ѓурѓовден да се изврши на грчки јазик. За случајот известија локални медиуми. Бугарскиот портал Офњуз објави разговор со архимандритот Никанор, долгогодишен игумен на Црногорскиот манастир „Св. св. Козма и Дамјан“.
Тој тврди дека не е точно дека турската држава ги затворила православните цркви во градот и дека митрополитот на Вселенската патријаршија забранил богослужба на бугарски јазик.
Претходно долгогодишниот игумен на Црногорскиот манастир напиша на Фејсбук дека бил поканет да помогне во смирување и нормализирање на состојбата меѓу Грците и Бугарите во Одрин, при што се согласил да ја преземе едната парохија во градот. Според неговите зборови, токму тоа е причината поради која поднел оставка како игумен на Црногорскиот манастир, за преку Русенската митрополија да биде примен во клирот на Вселенската патријаршија.
Каква е состојбата?
Во Одрин (Едрене), освен овие две бугарски цркви, нема други православни храмови.
Одрин е втората престолнина на Османлиската империја. Повеќето митрополити на Вселенската патријаршија на територијата на Турција се титуларни. Тоа значи дека, ако во нивните епархии има православни заедници, тие се микроскопски. Исклучок се Анталија и некои други региони, каде што има голем прилив претежно руски туристи и побројни парохии. Но во другите градови, на пример во Бурса, првата османлиска престолнина, православната заедница користи еден храм кој бил изграден како католички, а потоа бил стекнат од некаква протестантска верска организација и денес на некаков начин го делат. Значи, митрополитот е едно лице под кое нема црковна структура.
Состојбата е иста и во Одрин, каде што има митрополит на Вселенската патријаршија, но храмовите како сопственост не ѝ припаѓаат нејзе, туку на турската фондација на Бугарите во Република Турција. Споменатата фондација вклучува потомци на етнички Бугари.
Фактички, меѓу таа фондација и патријаршијата, изгледа, нема детално разработен правилник за тоа како точно треба да се врши богослужбата во тие храмови, така што тоа да биде прифатливо и за двете страни – и за сопственикот на имотот, и за црковната власт. Зашто диоцезата (црковниот округ) е на Вселенската патријаршија. Нејзината граница со диоцезата на Бугарската патријаршија минува по границата меѓу Република Бугарија и Република Турција. И бидејќи тоа не е детално разјаснето, сè останува во прерогативите, секако, на митрополитот – затоа што свештеникот, за разлика од цивилните лица, не може да си дозволи да оди и без дозвола од соодветната црковна власт да служи.
Тој, грубо кажано, го нарушува таканареченото парохиско право. Дури и ако турската фондација му ги даде клучевите на некој свештеник од Бугарија, ако тој служи литургија, ризикува да добие канонска казна, што на крајот ќе му попречи да продолжи да биде свештеник.
Сега, која е причината таму да нема разбирање, не можам да кажам. Има забелешки кон митрополитот Амфилохиј дека не покажува флексибилност. Но сакам да нагласам дека слушнав една вест која не гледам да е потврдена. Таа гласи: дека тој забранил да се служи на бугарски.
Митрополитот?
Да, тоа повеќе… Треба вие како новинари да истражите, затоа што ми изгледа исто како веста дека турските власти ја затвориле црквата. Тоа не е точно за турските власти. Веќе го објаснив. Тоа е одлука на претседателот на таа турска фондација, кој е од бугарско потекло, Димитри Јотеф. Јотеф на турски јазик (неговиот разговорен јазик) објави дека ако нема да се служи литургија на бугарски, нема да се служи никаква литургија и му забранува на митрополитот да влегува во нивната сопственост.
А и двата храма во Одрин се сопственост на таа фондација?
Фондацијата на цариградските Бугари управува со храмот „Свети Георги“ во Одрин. Има друга фондација на одринските Бугари, кои како сопственост го имаат „Свети Константин и Елена“. Тие дејствувале заедно во случајот.
Значи има две фондации?
Да, има две фондации. Две турски фондации на Бугарите. Едните се во Истанбул, го држат „Свети Георги“ и во Одрин, а другите се само од Одрин.
А вашето вмешување во случајот?
Видете, моето вмешување… мојот личен однос и зошто го откривам… затоа што сметам да му свртам грб на таков вид работа во црквата, која не им служи на луѓето, туку само на создавање скандали. Зашто знаеме дека црковната интрига е вечна, но во црковната историја таа донела само поделби и обезверување на луѓето. Никогаш не произвела позитивен резултат, не довела до ништо градително и творечко.
Затоа што, можам да ви го кажам со чиста совест пред Бога, знаејќи за тие проблеми таму од многу различни луѓе, и со оглед на тоа што по една случајност сум се среќавал со митрополитот Амфилохиј на Света Гора – не често, но имаме, да речеме, заеднички познаници, луѓе кои ме почитуваат и кои под одредени околности би можеле да посредуваат тој да ме земе таму, како еден вид балансер. И едните да бидат задоволни, и другите да бидат задоволни, да има мир и мирно да се служи. Јас, секако, сум Бугарин, служам на бугарски, но можам и на грчки кога треба.
Но како што знаеме, и во црквата има различни луѓе – секој со својата завист, свои амбиции, свои помисли и разбирања. Поради тоа се обративме до еден достоен митрополит во Бугарија, кому му беа откриени работите и кој беше замолен да ме побара од Софиската митрополија, по што, кога ќе бидам побаран, тој да ме отпушти без проблем за странство, за да преминам во друга јурисдикција.
И оттаму веќе, дури тогаш, од таа фаза, да почнеме да работиме преку моите заеднички пријатели со митрополитот Амфилохиј – да нè запознаат и да посредуваат тој да ме прифати. Но тој ќе дознаеше за мене дури тогаш кога јас би бил ослободен од мојот манастир. Односно само кога би бил кај тој митрополит кој би го направил тоа, со цел да има бугарски свештеник во Одрин – монах кој може да оди и да ја опслужува парохијата без да биде оптоварен со трошоци, семејство и дополнителни проблеми, а истовремено да ужива некаква доверба од Вселенската патријаршија.
Идејата беше да решиме проблем, да нема повод за соблазна, за омраза и за расправии, што немаше да биде лесно. Воопшто не велам дека работите би биле розови, но тоа беше идејата: да ги пресретнеме настаните, кои видовме дека се случија и вестите за кои веќе се проширија низ целиот свет; кој сè не пишуваше за скандалот.
Токму во моментот кога по повод празникот на Кирил и Методиј се одржуваа убави настани за односите и врските со нашите јужни соседи, се вративме, како што рече патријархот Даниил, 150 години назад: гуша за гуша. Тоа требаше да се избегне!
Само што, поради нечиј инает и глупост, не добив отпусно. Во меѓувреме работата стигна дотаму каде што стигна – до овој скандал. И само тоа можам да го кажам. Секој нека си донесе заклучоци кој колку е корисен на местото што го зазема.
Би бил соодветен тогаш и затоа се нафатив. Бев подготвен да го оставам манастирот тука на браќата. Да ја ставам главата во торба, барем малку да има добри односи меѓу двете цркви. Луѓето да бидат задоволни, дури ќе го засилевме присуството на бугарски поклоници. Тоа ќе беше во корист на сите; ќе го смиревме митрополитот Амфилохиј дека тоа не е некаков етнофилетизам. Јас ќе бев негов свештеник. Не некој што доаѓа од некаде во туѓо. Ќе работевме на начин како да сме се вратиле во времињата пред расколот. Тогаш работеле грчки владици со бугарски свештеници. Можеше тоа да се направи – во еден дух повеќе од тоа време, кој постоел во заедничкиот простор. Ако ги замислиме 500-те години ропство, од нив повеќе од 400 години сме работеле заедно – Бугари со Грци. И дури во последните 50-60 години од ропството почнува оваа расправија за диоцези, јазик и слично…
Лошото е што за луѓето кои се одговорни, на последно место се работите што треба да бидат на прво место во нивната дејност. Има интриги, амбиции и којзнае што уште.
Да сумираме: има две цркви во Одрин и двете се бугарски. Сопственост на турски фондации на Бугарите. И во моментот во ниту една не се служи поради одлука на фондацијата?
Очигледно и на двете фондации. Одлуката ја објави шефот на едната, но очигледно е заедничка одлука на двете.
А има ли коментар од Вселенската патријаршија за случајот?
Нема, не сме чуле. Но видете сега, тука има еден исклучително суптилен момент: каков коментар треба да даде Вселенската патријаршија и зошто би давала? Кога сите го обвинуваат Вселенскиот патријарх дека си присвојувал преголема власт и дека е речиси источен папа, тогаш кога не дава коментар и не се меша таму – како што и треба, бидејќи тоа не е негова работа и нема право да се меша дури ни во животот на самостојната епархија на Амфилохиј – ќе покаже дека не е никаков „источен папа“. Тоа е вистината.
Ако веќе има некакво писмо од нашиот Синод до нивниот, по таков повод, на синодално ниво, Синодот во Цариград како колективен орган на целата црква би можел да побара од Амфилохиј да даде некаков одговор, објаснување. Веќе синодално, но не и по лично барање на Вселенскиот патријарх. Но тие нема сами да покренат постапка, затоа што тоа не е проблем на патријаршијата.
И тука исто така видовме дека влегоа наративи кои се пропагандни.
Вселенскиот патријарх нема врска со овој скандал. Како и во Бугарија, впрочем, се прави истата грешка од незнаење. На пример, некој владика направил нешто и веднаш луѓето велат: ама зошто така прави Синодот, црквата, па дури некои велат патријархот – а станува збор за некој провинциски владика – но луѓето зборуваат како патријархот нешто не дозволил или направил, а патријархот нема никаква врска со тоа. Таму е исто. Тоа е одлука на Амфилохиј, особено што идејата сепак била литургијата да биде на двата јазика.
Лажните вести се две: дека турската држава ги затворила црквите и дека има забрана за богослужба на бугарски јазик. Не е баш така.
Всушност дошле ѓакон и свештеник, кои се Грци. Тука ова со ѓаконот е малку грчка лукавост. И предложиле да служат заедно со нашиот претставник, отец Харалампиј. Но тука особеното е што кога литургијата е со ѓакон, ектениите ги кажува ѓаконот. Во случајот бугарскиот јазик ќе беше потиснат со евентуално само неколку ектении на бугарски што ќе ги кажеше отец Харалампиј. Но тоа не е забрана за бугарскиот јазик, како што гледате.
За жал, и од двете страни гледаме елементи на провокација. И затоа ми е жал и затоа го кажав тоа, затоа што и кај мене има негодување. Можеби ќе звучи како да наоѓам вина тука, што не ми дадоа отпусно, но тоа е делумна вина. Вината е поделена кај сите.
Особено што, според упатени, соодветниот митрополит припаѓа на еден круг архиереи на Вселенската патријаршија кои имаат поинакво гледиште за решавањето на украинското црковно прашање и односите со Руската православна црква. А кој има ум, ќе разбере што зборувам.
На што е знак недоразбирањето меѓу Грците и Бугарите околу јазикот?
Тоа недоразбирање не е израз на тоа што очекувате да го чуете од мене, некаков етнофилетизам или што било друго. Доволно многу грчкојазични православни христијани беа згрозени од тоа што не била дозволена литургија на бугарски јазик.
А скандалот покажа дека за голема жал денешната православна црква (не само еден нејзин дел, туку во целост, односно сите во денешната православна црква низ целиот свет) како да не го работат тоа за што Господ ги испратил – да проповедаат, да служат, да ги водат луѓето и да ги учат на спасение, туку се занимаваат со некакви споредни прашања и интереси.
Овој пат сакам да бидам добро разбран – на сите, апсолутно на сите без исклучок, нивните дејствија им служат за соблазна на православните луѓе. Тие не се насочени кон решавање реални црковни проблеми или практично црквата да ја остварува својата мисија, туку се водени од мотиви за кои не се зборува гласно и резултатот од сето тоа е дека луѓето се разочарани и се оддалечуваат од храмовите.
Се создава и соблазна, и скандал, и огорченост во душите на луѓето и тоа е по вина на сите. Состојбата на денешната православна црква е повеќе од ужасна. Откако таа како самостојна конфесија постои по расколот од 1054 година, можеби сега се наоѓаме на најниското ниво и во духовна смисла, и воопшто.
А кое е решението?
Решението е тие што имаат власт во црквата и ги носат одлуките да запомнат дека над нив е Христос. Над нив не се ниту национални интереси, ниту масонски ложи, ниту олигарси, ниту претседатели и премиери. Треба да се сетат Кому му служат и да имаат вера, затоа што Бог не може да биде исмејуван.
Треба да се вратат кон едноставноста во служењето на Господ и да престанат овие црковни интриги, задни мисли, борби и слични работи, кои не се христијански по својата суштина. Тоа не е прочуениот етос на православието. Тоа е етосот на Османлиската империја и тоа не на нејзиниот машки дел, туку на харемите. Тоа е атмосферата на Хурем Султан, Ќосем Султан, на жените што управувале со Османлиската империја… Треба да се ослободиме од тоа!
Важните работи се дека:
- Турската држава не ги затворила храмовите. Тоа е одлука на турските фондации на Бугарите.
- Грчкиот митрополит не го забранил бугарскиот јазик, но создава услови грчкиот да доминира.
- Конфликтот стигнал до точка на пат-позиција, затоа што канонски никој не може да влезе во тие цркви да служи на бугарски, а законски, од гледна точка на световниот закон, никој не може да влезе да служи – ниту едните, ниту другите.
Тоа доаѓа од претходно неразјаснети односи, од претходно непреземени мерки, од тоа што не се бара решение со соодветен човек, туку се бара решение со „наш човек“. Имало бугарски предлози за тоа место, ама не такви што се усогласени со особеностите и со другата страна, туку со тоа: јас сакам таму да го пратам својот човек, мојот човек. Ете го резултатот.
Обично се вели: двајца се караат, третиот добива. Прашањето е кој е третиот.
