Во последните денови во јавноста се појави вест дека јеромонахот Спиридон од Православна Црква на Македонија, читајќи го Синодиконот на Неделата на Православието, додал свои формулации со кои анатемиса луѓе што користат вештачка интелигенција, поддржувале ковид-вакцинација или не се согласуваат со постојната власт.
Без да навлегуваме во лични намери, ваквиот настап отвора едно сериозно прашање: дали ваквиот пристап му служи на Евангелието или ја оттурнува Црквата од луѓето?
Што е всушност анатема?
Во православната традиција, анатемата не е емоционална осуда или импровизирана клетва. Таа е тешка канонска мерка која Црквата низ вековите ја користела внимателно и соборно, најчесто против јасни ереси што ја извртувале верата.
Затоа и Синодиконот на Неделата на Православието е текст што се чита како сведоштво на историската борба за вистината на верата, а не како простор за лични политички или идеолошки дополнувања.
Кога поединец самоволно го менува текстот, ризикува да ја претвори црковната служба во лична трибина.
Вештачката интелигенција не е демон
Особено проблематична е идејата дека користењето на вештачка интелигенција е нешто што треба да се анатемиса.
Технологијата сама по себе не е ни добра ни зла. Таа е алатка.
Истото важи и за ножот: со него може да се исече леб за гладниот, но и да се повреди човек. Злото или доброто не е во предметот, туку во намерите на човекот.
Црквата низ историјата никогаш не ја осудувала самата технологија. Напротив, печатницата, радиото, телевизијата и интернетот денес се користат и за ширење на православното сведоштво.
Тешко е да се замисли дека милиони луѓе – студенти, научници, лекари, инженери – кои денес користат вештачка интелигенција во секојдневната работа, би требало да бидат прогласени за непријатели на верата.
Верата не е војна против науката
Истото важи и за медицината. Православната традиција отсекогаш ги почитувала лекарите – доволно е да се сетиме на светите бесребреници Козма и Дамјан, кои биле лекари.
Кога медицината се претставува како нешто што мора да се осудува, се создава впечаток дека верата и разумот се непријатели, а тоа никогаш не било учење на Црквата.
Опасноста од зборови што оттурнуваат
Можеби најголемата опасност од ваквите изјави не е во самата анатема, туку во последиците.
Денес младите луѓе живеат во свет на технологија, наука и информации. Ако Црквата им се обраќа со јазик на осуда и страв, тие лесно можат да помислат дека Црквата не го разбира современиот човек.
А тогаш наместо мост, се гради ѕид.
Понекогаш мудроста е и во молчењето
Не е срам кога човек не разбира нешто ново. Историјата покажува дека секоја нова технологија прво предизвикувала страв.
Но духовната зрелост често значи да се говори внимателно – или понекогаш да се премолчи, од љубов кон луѓето кои треба да останат во Црквата.
Христијанството не се шири со анатеми кон цели групи луѓе. Се шири со вистина, разум и љубов.
А токму тие три нешта денес се најпотребни.
/Т.А.
