Автокефалноста повторно во центарот на вниманието – Григориј, Фрчкоски и спорот околу улогата на Вселенската патријаршија

Јавната полемика што Љубомир Фрчковски ја отвори околу автокефалноста на МПЦ-ОА и на која се надовраза митрополитит Григориј, обидувајќи се да го одбраи српскиот Томос и д аго напдне Фрчковски, добива меѓународен публицитет во ракму на православните цркви. Темата веќе ја обработуваа, српски, руски, бугарски црковни сајтови.

Во продолжение објавуваме една анализа на еден грчки црковен сајт. „omologia.gr“

 Полемиката од септември 2026 година ја надминува рамката на лична конфронтација. Таа допира до самата синодална историја на Црквата во Северна Македонија, до актот на Фанар од 9 мај 2022 година и до канонската тежина на српскиот Томос.

Пишува: A. Philalethes

Еден стар еклисиолошки спор, кој по одлуките од 2022 година изгледаше дека се повлекол во втор план, ненадејно повторно излезе во преден план во Северна Македонија. Повод беше остар текст на професорот Љубомир Д. Фрчкоски од 3 септември 2026 година, а особено опширниот јавен одговор на митрополитот Кумановско-осоговски Григориј од 22 септември. Еден ден подоцна одговорот беше пошироко пренесен, додека на 24 септември Religija.mk се вклучи со особено значајна анализа, пренесувајќи ја расправата од нивото на лична полемика на нивото на поранешните одлуки на самиот Свет Синод. (Извори 1, 3 и 11)

Централното прашање е едноставно по формулација, но канонски сложено: дали автокефалноста на Црквата во Северна Македонија е завршена со Томосот што Српската патријаршија го издаде на 5 јуни 2022 година, или процесот и натаму бара сеправославно довршување, со определувачка улога на Вселенската патријаршија? Григориј во суштина одговара дека српскиот Томос е конечен и дека Константинопол нема право еднострано да издаде нов Томос. Фрчкоски го застапува спротивното: дека патот кон целосна, сеправославно признаена автокефалност бил отворен преку Фанар и дека Белград интервенирал за да го пренасочи процесот.

Сепак, спорот добива особена тежина кога ќе се спореди со официјалните документи: одлуката на Вселенската патријаршија од 9 мај 2022 година, самиот српски Томос, претсоборските текстови од Шамбези и, пред сè, јавниот став на Синодот на Црквата во Северна Македонија од 2020 година кон поранешни слични ставови на Григориј.

1. Почетната точка: текстот на Фрчкоски и обвинението за „црковно предавство“

Фрчкоски, во текстот со наслов „Предавството во и на црквата“, се обидува да го реконструира патот од 2017 до 2022 година. Неговата основна теза е дека, по долгогодишната неможност прашањето да се реши билатерално со Српската црква, тогашната таканаречена „Македонска православна црква – Охридска архиепископија“ се обидела да го интернационализира своето црковно прашање и да го изнесе пред Вселенската патријаршија.

Најнапред потсетува на одлуката од 2017 година за приближување кон Бугарската црква, а потоа и на апелациското прибегнување кон Фанар. Во оваа точка неговиот приказ се допира со официјалната историска низа забележана и во други извори: прибегнувањето кон Константинопол не било приватна иницијатива на едно лице, туку црковен избор усвоен од Синодот. (Извор 1)

Фрчкоски како клучна точка ја смета одлуката од 9 мај 2022 година. Тој ден Светиот и Свештен Синод на Вселенската патријаршија изречно соопшти дека го оценил „во конечна фаза“ апелациското прибегнување (еклитон) поднесено до „Мајката Црква“, ги примил во евхаристиско општење јерархијата, клирот и народот под Архиепископот Стефан и ѝ го оставил на Црквата на Србија уредувањето на меѓусебните управни прашања во рамките на светоканонскиот поредок. Истовремено, како црковно име го признал „Охридска“, исклучувајќи го терминот „Македонска“ и изведенките од зборот „Македонија“ за сеправославна употреба. (Извор 4)

Потоа Фрчкоски тврди дека во Црквата постоело организирано „српско-руско“ влијание, кое го запрело конечниот пат кон Томос од Вселенската патријаршија и го насочило Архиепископот Стефан кон Белград. Тој употребува особено тешка реторика, зборувајќи дури и за „национално и црковно предавство“ и за „псевдотомос“ на Српската црква. Исто така тврди дека на средба во јуни 2022 година било договорено во иднина Вселенскиот патријарх да го врачи Томосот во Света Софија во Охрид. (Извор 2)

2. Одговорот на Григориј: српскиот Томос како конечен канонски акт

Одговорот на митрополитот Григориј е исклучително остар по тон и изразито правнички по структура. Тој го обвинува Фрчкоски дека создава „фабрика на лаги“, дека шири неточни информации, злонамерно употребува вистинити информации и намерно дезинформира, како и дека измислува непостоечки „прозападни“ и „просрпско-руски“ табори во Синодот. (Извор 11)

Но јадрото на неговата аргументација е друго. Григориј во канонската област пренесува поими од управното право: надлежност, постапување во рамките или надвор од надлежноста, управен акт, правосилност, правни средства и начелото на двостепеност. Врз основа на оваа шема, тој смета дека „Мајката Црква“ е единствено надлежна да одлучува за автокефалноста на дел од својата јурисдикција и дека, во случајот на Црквата во Северна Македонија, таа Мајка Црква е Српската. (Извор 3)

Според Григориј, Српската патријаршија го издала надлежниот и валиден акт, Црквата во Скопје го прифатила без да го оспори и, следствено, актот станал правосилен и извршен. Од ова расудување тој заклучува дека евентуалното еднострано издавање нов Томос од Константинопол би било незаконит акт поради недостаток на надлежност. (Извор 3)

Григориј не запира тука. Тој тврди дека Вселенската патријаршија е прва по чест, без надредена законодавна или управна власт над другите Автокефални Цркви, а спротивното гледиште го квалификува како израз на „неопапистички“ претензии. Воедно, на Фрчкоски му припишува намера да го дестабилизира Синодот и ја поврзува расправата со поширока, според него, „реформа“ на Православието во насока на воспоставување „врховен поглавар“ или „неспорен владетел“ на Православната Црква. (Извор 11)

3. Клучниот проблем: што навистина велат претсоборските текстови од Шамбези?

Григориј како темел повикува на едно „општо процесно право“ за автокефалноста, кое, според него, било оформено од претсоборските комисии. Но примарната документација тука прикажува забележливо поинаква слика.

Официјалното соопштение на Меѓуправославната подготвителна комисија во Шамбези од декември 2009 година наведува дека била постигната едногласност за следнава формулација: изразувајќи ја согласноста на Мајката Црква и сеправославниот консензус, Вселенскиот патријарх „официјално ја прогласува“ автокефалноста на Црквата што ја бара „преку издавање на Томосот за автокефалност“, при што Томосот го потпишува Вселенскиот патријарх, а поглаварите на другите Цркви го сопотпишуваат како сведоштво. (Извор 7)

Официјалното соопштение од 2009 година ѝ ја препрати на следната Меѓуправославна подготвителна комисија разработката на начинот на примена на договореното. Во целосниот одобрен текст од 2009 година, објавен во официјалната збирка на Црквата на Грција, се појаснува дека за натамошна обработка останале содржината на Томосот и начинот на внесување на потписите. И, што е најважно, темата „Автокефалност и начинот на нејзино прогласување“ на крајот не била внесена во Светиот и Велик Собор на Крит во 2016 година, бидејќи не била постигната целосна согласност. Официјалната интернет-страница на Соборот изречно бележи дека и прашањето за Автокефалноста и прашањето за Диптисите биле повлечени од дневниот ред и упатени на идна сеправославна разработка. (Извори 7, 8 и 12)

Тоа значи дека од самите официјални претсоборски текстови не произлегува целосен и конечно ратификуван „општ процесен закон“ во обликот во кој го претставува Григориј. Напротив, текстот од 2009 година на кој се повикува расправата му ја припишува токму на Вселенскиот патријарх улогата на официјалното прогласување и издавањето на Томосот, под двата услови: согласност на „Мајката Црква“ и сеправославен консензус.

Следствено, правната конструкција на Григориј — дека Мајката Црква сама го издава конечниот Томос, а Константинопол само го проследува за прифаќање — не се совпаѓа со формулацијата од Шамбези од 2009 година. Тоа само по себе не го решава денешниот канонски спор, но го ослабува тврдењето дека неговата верзија претставува саморазбирливо и веќе општообврзувачко процесно право на Православната Црква.

4. Актот од 9 мај 2022 година и улогата на Фанар

Втората клучна точка е самиот патријаршиски и синодален акт од 9 мај 2022 година. Текстот не остава сомнеж дека Вселенската патријаршија не дејствувала како обичен набљудувач. Таа соопштува дека го разгледала „апелациското прибегнување (еклитон)“ поднесено до „Мајката Црква“, го обновила црковното општење и, според сопствената формулација, ја излекувала „раната на расколот“. (Извор 4)

Истовремено, сепак, Фанар не ги уредил еднострано сите понатамошни прашања. На Српската црква ѝ го доверил уредувањето на управните прашања меѓу двете страни. Оваа формулација е важна, бидејќи покажува дека процесот од 2022 година имал две последователни и меѓусебно поврзани димензии: прво, канонското и евхаристиското обновување преку Константинопол; второ, уредувањето на управните и статусните односи со Белград.

Токму оваа двојна низа го прави поедноставувачки секој наратив што се обидува да го избрише или придонесот на Вселенската патријаршија или подоцнежниот акт на Српската црква. Излегувањето од повеќегодишната изолација не беше единечен настан од еден ден, туку процес во кој овие два акта следеа еден по друг во период од само неколку недели.

5. Што вели самиот српски Томос – и што не вели

На 5 јуни 2022 година српскиот патријарх Порфириј му го врачи српскиот Томос на Архиепископот Стефан. Официјалното соопштение на Српската патријаршија го претставува како Томос што ја „потврдува“ автокефалноста. (Извори 5 и 6) Целосниот текст, што Religija.mk повторно го внесе во јавната расправа на 22 септември 2026 година, е уште поинтересен. (Извор 6)

Томосот наведува дека Српската црква „благословува, одобрува, доделува и признава“ целосен автокефален статус на Црквата во Северна Македонија. Но истовремено содржи и едно изречно признание со особено значење за денешната полемика: се наведува дека Српската црква „не е единствениот чинител на автокефалноста“, туку дека е потребно и нејзино прифаќање од другите Православни Цркви, односно сеправославно признавање на новиот автокефален статус.

Оваа формулација има особена тежина, бидејќи потврдува суштински дел од аргументацијата на Фрчкоски: самиот српски Томос не се претставува како акт што самостојно и сам по себе го довршува сеправославното признавање на новата автокефалност. Напротив, самата Српска патријаршија во текстот на Томосот признава дека не е единствениот чинител на автокефалноста и дека е потребно нејзино прифаќање од сите други Православни Цркви. Во таа смисла, Томосот од Белград, според неговата сеправославна функција, не може да се изедначи со конечен Томос за автокефалност што би го изразувал општото црковно прифаќање на новиот статус. (Извор 6)

Случајот на Романската Православна Црква е особено показателен. Во февруари 2023 година Романскиот Синод ја призна автокефалноста што Српската патријаршија ја додели со Томосот од 5 јуни 2022 година. Но српскиот Томос не го третираше како конечен акт што сам по себе ја довршува автокефалноста на сеправославно ниво. Напротив, во своето официјално појаснување го нарече „почетен синодален Томос“ и соопшти дека очекува Вселенската патријаршија да ги започне соодветните консултации и да издаде конечен Томос за автокефалност, кој ќе го изразува сеправославниот консензус. (Извор 10)

Оттука, романскиот став не ја ослабува, туку — во однос на основното канонско прашање — ја зајакнува суштината на ставот на Фрчкоски: актот на Српската црква претставува почетна фаза од процесот, но сам по себе не е доволен за да произведе целосно и неспорно сеправославно признавање на една нова автокефална Црква. Конечното сеправославно довршување на прашањето останува, како што произлегува и од ставот на Романската Православна Црква, поврзано со иницијатива и конечен Томос на Вселенската патријаршија. (Извор 10)

Во таа смисла, дури и прифаќањето на српскиот Томос од други Помесни Цркви не мора да значи и негово признавање како целосен и конечен сеправославен Томос за автокефалност. Ова разграничување е суштинско за разбирањето на денешниот спор: едно е признавањето на актот на Српската црква како фаза од процесот, а друго е неговото сметање за конечен акт што самостојно и дефинитивно го довршува новиот автокефален статус за целата Православна Црква. (Извори 6 и 10)

6. Најтешката противречност за Григориј: самиот Синод од 2020 година

Интервенцијата на Religija.mk од 24 септември 2026 година го истакна можеби најтешкиот црковно-политички момент за митрополитот Григориј: неговите денешни ставови не се појавуваат за првпат, ниту пак поминале незабележано од самиот Синод.

Во декември 2020 година, по едно интервју на Григориј, Светиот Синод на Црквата во Северна Македонија објави јавно соопштение со кое се огради од неговите ставови. Според тогашното соопштение, тие ставови биле негово лично мислење и „не го изразуваат ставот на другите членови на Синодот“. Синодот исто така нагласил дека останува на веќе оформениот став прашањето за автокефалниот статус да го разгледува со „Мајката Црква – Вселенската патријаршија“. (Извор 9)

Овој преседан е клучен, бидејќи докажува дека различниот пристап на Григориј кон улогата на Константинопол веќе бил јавно забележан и од Синодот бил означен како негов личен став.

Затоа Religija.mk поставува институционално оправдано прашање: ако денес апелациското прибегнување кон Фанар и самата надлежност на Константинопол се претставуваат како правно погрешни, како тогаш се оценуваат едногласните синодални одлуки што довеле токму до тој пат и политиката што Архиепископот Стефан ја следел со години? (Извор 1)

7. Еклисиологија или управно право?

Новата полемика открива подлабока слабост во аргументацијата на митрополитот Григориј. Тој се обидува во канонската област да пренесе шема речиси целосно преземена од државното управно право: надлежен орган, првостепен акт, жалба, правосилност, извршност, вонредни правни средства. Овие аналогии можеби можат да се користат описно, но не можат да ја заменат канонската традиција на Црквата, ниту постфактум да создадат „кодекс на управна постапка“ за автокефалноста, кој никогаш не бил востановен сеправославно.

Уште повеќе, самите претсоборски текстови на кои се повикува Григориј не го поддржуваат заклучокот што тој се обидува да го изведе од нив. Во 2009 година Меѓуправославната подготвителна комисија едногласно заклучила дека, кога постојат согласност на Мајката Црква и сеправославен консензус, Вселенскиот патријарх е оној што официјално ја прогласува автокефалноста и го издава Томосот за автокефалност, со сопотпис на другите Поглавари како сведоштво. Значи, не било усвоено решение според кое секоја Помесна Црква може самостојно да издаде целосен и конечен Томос за дел од својата јурисдикција, а Константинопол да се сведе на едноставно проследување или потврдување. (Извори 7 и 12)

Подоцнежниот неуспех да се доврши претсоборскиот процес не доведе до воспоставување некаков поинаков сеправославен систем. Бидејќи не беше постигната целосна согласност, темата „Автокефалност и начинот на нејзино прогласување“ беше тргната од дневниот ред на Светиот и Велик Собор во 2016 година и оставена за идна обработка. Следствено, не беше востановен нов, за сите обврзувачки механизам што би ја заменил дотогашната канонска и историска рамка. (Извор 8)

Историското искуство со поновите автокефалии тука има особено значење. Самата официјална историска евиденција на Вселенската патријаршија прикажува јасна низа на доделувања и признавања на автокефалност: Русија во 1589, Грција во 1850, Србија во 1879, Романија во 1885, Албанија во 1937, Бугарија во 1945, Грузија во 1990, Чешка и Словачка во 1998 и Украина во 2019 година. Самата Патријаршија овој историски тек го опишува како доделување автокефален статус „по канонски пат“ од Константинопол на новите Помесни Цркви. (Извор 13)

Оваа историска низа е особено важна токму затоа што, по неуспехот да се довршат претсоборските дискусии, не беше воспоставен никаков нов сеправославен систем што би ја укинал или заменил оваа практика. Непостигнувањето договор не создаде автоматски спротивно правило според кое секоја „Мајка Црква“ би можела сама да издава конечен и сеправославно целосен Томос за автокефалност. Напротив, последниот текст за кој во Шамбези била постигната едногласност и натаму му го припишувал на Вселенскиот патријарх официјалното прогласување на автокефалноста и издавањето на Томосот. (Извори 7, 8, 12 и 13)

Гледано од оваа перспектива, ставот на Григориј содржи суштинска противречност. Од една страна, тој се повикува на претсоборските постапки како наводно веќе кодифицирано „општо право“. Од друга страна, го превидува фактот дека единствената едногласна формулација што навистина била постигната во 2009 година изречно му ги припишувала на Вселенскиот патријарх официјалното прогласување и издавањето на Томосот. А кога целокупниот процес не бил довршен, автоматски не се родило ново правило во полза на исклучивата надлежност на секоја поединечна „Мајка Црква“.

Токму на оваа точка основниот приговор на Фрчкоски добива посилна канонска и историска поткрепа. Српскиот Томос несомнено е официјален акт на Српската црква и една фаза од процесот; но ниту од историската практика на поновите автокефалии, ниту од претсоборските текстови не произлегува дека еден таков едностран акт сам по себе е доволен да го замени конечниот Томос и сеправославното довршување на автокефалноста. Напротив, и историската практика и едногласната формулација од Шамбези од 2009 година потврдуваат суштинска и институционално определена улога на Вселенската патријаршија во конечното прогласување и во сеправославното вклучување на новата автокефална Црква. (Извори 7, 12 и 13)

8. Што навистина останува отворено

Од спорот произлегуваат неколку заклучоци што ја осветлуваат и денешната состојба на Црквата во Северна Македонија и границите на аргументацијата на митрополитот Григориј.

Прво, решавачкиот придонес на Вселенската патријаршија во надминувањето на расколот во 2022 година е документиран црковен факт. На 9 мај 2022 година Фанар го разгледа апелациското прибегнување, ги прими во евхаристиско општење јерархијата, клирот и народот под Архиепископот Стефан и ја утврди рамката за сеправославното именување на Црквата. Истовремено, на Српската црква ѝ го препушти уредувањето на нивните меѓусебни управни прашања. Следствено, подоцнежното вклучување на Белград не беше процес одвоен од патријаршиската одлука, туку точно го следеше уредувањето што го предвиде Вселенската патријаршија. (Извор 4)

Второ, Српската црква навистина одигра, во согласност со оваа патријаршиска насока, суштинска улога во уредувањето на управните и статусните односи со Црквата во Северна Македонија. Во тие рамки следуваше обновувањето на нивното меѓусебно општење и, на 5 јуни 2022 година, издавањето на српскиот Томос. Но мора да се разликува довереното уредување на управните прашања, кое изречно го содржи одлуката од 9 мај, од тврдењето дека Српската црква со тоа добила исклучива надлежност сама и конечно да ја доврши автокефалноста на сеправославно ниво. Такво овластување не произлегува од текстот на патријаршиската одлука. (Извори 4, 5 и 6)

Трето, дури и самиот српски Томос не ја претставува Српската црква како единствен чинител на автокефалноста. Тој изречно признава дека е потребно новиот статус да биде прифатен од другите Православни Цркви. Тоа го отежнува ставот на Григориј дека актот од Белград сам по себе претставува целосно, правосилно и самостојно доволно довршување на автокефалноста. (Извор 6)

Четврто, во однос на сеправославното прифаќање на српскиот Томос е неопходно суштинско разграничување. Руската црква го прифати како целосен и конечен акт на автокефалност, без да смета дека е потребно некакво понатамошно канонско дејствие. Романската црква тргна по друг пат: ја призна автокефалноста доделена од Српската патријаршија, но српскиот Томос го нарече „почетен синодален Томос“ и изјави дека очекува Вселенската патријаршија да ги започне потребните консултации и да го издаде конечниот Томос за автокефалност, кој ќе го изразува сеправославниот консензус. Оттука, романскиот став го третира актот од Белград како фаза од процесот, а не како негов дефинитивен крај. (Извори 6, 10 и 14)

Петто, овој пристап е во континуитет со историската и канонската рамка што се појави и во претсоборските дискусии. Согласноста на Мајката Црква и сеправославниот консензус во Шамбези беа поврзани со официјалното прогласување на автокефалноста и издавањето на Томосот од Вселенскиот патријарх. Бидејќи претсоборскиот процес во 2016 година не заврши со воспоставување некаков поинаков механизам, не произлегува дека дотогашната историска и канонска рамка била заменета со ново правило според кое секоја Мајка Црква сама може конечно да довршува нова автокефалност. (Извори 7, 8, 12 и 13)

Шесто, денешната интервенција на митрополитот Григориј не е само личен одговор на Фрчкоски. Таа повторно внесува во јавноста еклисиолошки став од кој самиот Свет Синод на Црквата во Северна Македонија јавно се оградил уште во 2020 година, означувајќи го како лично мислење и тогаш повторно потврдувајќи го патот на дијалог со Вселенската патријаршија. Клучното институционално прашање, затоа, е дали Синодот оттогаш официјално го променил тој став или Григориј и натаму изразува лична еклисиолошка интерпретација. (Извори 1 и 9)

Суштината, следствено, не е во полемичките изрази за „неопапизам“ или „фабрика на лаги“, туку во самите канонски и историски податоци. А тие прикажуваат конкретна низа: најнапред канонско и евхаристиско обновување од Вселенската патријаршија; потоа, во примена на самата патријаршиска одлука, уредување на управните односи со Српската црква; потоа српскиот Томос; и, на крај, сè уште отвореното прашање за целосното сеправославно довршување на автокефалноста.

Во таа смисла, вистинското прашање не е дали Црквата во Северна Македонија денес е канонска. Тоа е веќе решено од 2022 година. Отвореното прашање е на кој начин нејзината автокефалност канонски и сеправославно се довршува. И токму тука претсоборските текстови, историската практика на поновите автокефалии, самиот српски Томос и ставот на Романската црква ја прават тешко одржлива позицијата на Григориј дека Томосот од Белград веќе сам по себе претставува целосно и правосилно решение.

Затоа јавниот спор од септември 2026 година во Скопје далеку ја надминува конфронтацијата меѓу две личности. Тој се однесува на едно од централните еклисиолошки прашања на современото Православие: кој и со каква постапка ја довршува автокефалноста на една нова Помесна Црква, каква е институционалната улога на Вселенската патријаршија и на кој начин се изразува сеправославниот консензус.

Извори и документација

1. Religija.mk, „Ставовите на митрополитот Григориј во судир со одлуките на Синодот и политиката на Архиепископот Стефан“, 24.09.2026
2. Љубомир Д. Фрчкоски, Libertas, „Предавството во и на црквата“, 03.09.2026
3. Кумановско-осоговска епархија, митрополит Григориј, „Помесните православни цркви се должни да постапуваат според општата управна постапка утврдена во претсоборските комисии како општ процесен закон за добивање автокефалност…“, 22.09.2026
4. Вселенска патријаршија, „Одлуки на Светиот и Свештен Синод во врска со црковното прашање на државата Северна Македонија“, 09.05.2022
5. Српска патријаршија, „Српскиот патријарх Порфириј му го врачи на архиепископот Стефан Томосот со кој се потврдува автокефалноста на Македонската православна црква – Охридска архиепископија“, 05.06.2022
6. Religija.mk, „Томосот што СПЦ ѝ го даде на МПЦ-ОА за автокефалност – целосен текст“, повторно објавен на 22.09.2026
7. Вселенска патријаршија, „Соопштение на Меѓуправославната подготвителна комисија“, Шамбези, 17.12.2009
8. Светиот и Велик Собор, „Кон Соборот“ — белешка за непостигнувањето консензус за Автокефалноста и Диптисите пред Соборот од 2016 година
9. Libertas, „МПЦ-ОА се оградува и ги отфрлува ставовите на епископот Григориј“, 15.12.2020
10. Романска патријаршија / Basilica.ro, „Појаснување во врска со одлуката на Светиот Синод на Романската патријаршија за признавање на автокефалноста на Црквата во Северна Македонија“, 13.02.2023
11. Македонска Нација, митрополит Григориј, „Митрополит Григориј: Лажна, заблудувачка и заведувачка презентација на Љубомир Фрчкоски“, 23.09.2026
12. Црква на Грција, Секретаријат за подготовка на Светиот и Велик Собор, официјална збирка на одлуките и одобрените текстови на Меѓуправославните подготвителни комисии (PDF)
13. Вселенска патријаршија, „Кратка историја на Патријаршијата – кратка историска белешка“, делот за доделувањето автокефален статус на поновите Помесни Цркви
14. Руска православна црква – Оддел за надворешни црковни односи, „Руската црква ја призна Македонската православна црква – Охридска архиепископија како автокефална сестринска Црква“, 25.08.2022