Заедничката декларација
„Благодарете Му на Господа, зашто е добар, зашто Неговата милост трае вечно“ [Пс. 106 (и 105), 1]
Во пресрет на празникот на свети Андреј Првоповиканиот апостол, брат на апостол Петар и патрон на Вселенската Патријаршија, ние, папата Лав XIV и Вселенскиот патријарх Вартоломеј, му благодариме од срце на Бога, нашиот милосрден Отец, за дарот на оваа братска средба. Следејќи го примерот на нашите благословени претходници и почитувајќи ја волјата на нашиот Господ Исус Христос, продолжуваме да одиме со цврста решителност по патот на дијалогот, зборувајќи ја вистината во љубов (Ефесјаните 4:15), кон посакуваното обновување на целосното заедништво меѓу нашите сестрински Цркви. Свесни дека христијанското единство не е само резултат на човечки напори, туку дар што доаѓа одозгора, ги покануваме сите членови на нашите Цркви – свештенство, монаштво, посветените на Бога и верниот народ – искрено да бараат исполнување на молитвата што Исус Христос му ја упати на Отецот: „за да бидат сите едно, како што си Ти, Оче, во Мене, и Јас во Тебе… за да поверува светот“ (Јн. 17,21).
Одбележувањето на 1700-годишнината од Првиот вселенски собор во Никеја, одржан во пресрет на нашата средба, беше извонреден момент на благодат. Никејскиот Собор, кој се одржа во 325 година од нашата ера, беше манифестација на Божествената Промисла во корист на единството. Целта на одбележувањето на овој настан, сепак, не е само да се потсетиме на историското значење на Соборот, туку да нè поттикне постојано да бидеме отворени за истиот Свети Дух кој зборуваше преку Никеја, додека се справуваме со бројните предизвици на нашето време. Длабоко сме благодарни на сите водачи и претставници на другите цркви и црковни заедници кои беа спремни да учествуваат на овој настан. Освен што ги препознаваме пречките што го спречуваат обновувањето на целосното заедништво меѓу сите христијани – пречки што се стремиме да ги решиме преку теолошки дијалог – мора да препознаеме и дека она што нè обединува е верата изразена во Никејскиот символ на верата. Тоа е спасителната вера во личноста на Синот Божји, вистински Бог од вистински Бог, едносуштен со Отецот, кој за нас луѓето и за нашето спасение се воплоти и се всели меѓу нас, беше распнат, умре и беше погребан, воскресна на третиот ден, се вознесе на небото и повторно ќе дојде да им суди на живите и мртвите. Преку доаѓањето на Синот Божји, ние сме воведени во тајната на Света Троица – Отецот, Синот и Светиот Дух – и сме повикани да станеме, во и преку личноста Христова, деца на Отецот и сонаследници со Христос, преку благодатта на Светиот Дух. Обдарени со оваа заедничка исповед, ние сме во можност да се соочиме со нашите заеднички предизвици, сведочејќи за верата изразена во Никеја со меѓусебно почитување, и да работиме заедно кон конкретни решенија, со вистинска надеж.
Убедени сме дека одбележувањето на оваа значајна годишнина може да инспирира нови и храбри чекори на патот кон единство. Меѓу своите одлуки, Првиот Никејски собор, исто така, ги обезбеди критериумите за одредување на датумот на Велигден, заеднички за сите христијани. Благодарни сме на Божествената Промисла што, оваа година, целиот христијански свет го прослави Велигден на истиот ден. Наша заедничка желба е процесот на истражување на можно решение за заедничко славење на Празникот на празниците секоја година да продолжи. Се надеваме и се молиме сите христијани, „во сета мудрост и духовно разбирање“ (Кол. 1:9), да се посветат на процесот на постигнување заедничко славење на славното Воскресение на нашиот Господ Исус Христос.
Оваа година ја одбележуваме и 60-годишнината од историската Заедничка декларација на нашите блажени претходници, папата Павле VI и Вселенскиот патријарх Атинагора, со која се укина размената на анатеми од 1054 година. Му благодариме на Бога што тој пророчки гест ги наведе нашите Цркви да го продолжат, „во дух на доверба, почит и меѓусебно сочувство, дијалогот кој, со Божја помош, ќе нè доведе до повторно заедничко живеење, за поголемо добро на душите и за доаѓање на Царството Божјо, во рамките на онаа целосна заедница на верата, на братската љубов и светотаинскиот живот што постоеше меѓу нив во текот на првиот милениум од животот на Црквата“ (Заедничка декларација на папата Павле VI и Вселенскиот патријарх Атинагора, 7 декември 1965 година). Во исто време, ги поттикнуваме оние кои сè уште се двоумат за каква било форма на дијалог, да слушнат што им кажува Духот на Црквите (види Отк. 2:29), Кој, во сегашните околности на историјата, нè поттикнува да му понудиме на светот обновено сведоштво на мир, помирување и единство.
Убедени во важноста на дијалогот, ја изразуваме својата континуирана поддршка за работата на Меѓународната заедничка комисија за теолошки дијалог меѓу Римокатоличката црква и Православната црква, која, во оваа фаза, ги испитува прашањата што историски се сметале за разелувачки. Заедно со незаменливата улога што ја игра теолошкиот дијалог во процесот на зближување меѓу нашите Цркви, ги истакнуваме и другите неопходни елементи на овој процес, вклучувајќи ги братските контакти, молитвата и заедничката работа во сите оние области каде што соработката е веќе можна. Нагласено ги поттикнуваме сите верници на нашите Цркви, а особено свештенството и теолозите, радосно да ги прифатат плодовите што ги постигнавме досега и да работат за нивно континуирано зголемување.
Целта на христијанското единство ја вклучува посветеноста да се придонесе, на фундаментален и животворен начин, за мир меѓу сите народи. Заедно ревносно ги креваме своите гласови повикувајќи се на Божјиот дар за мир на нашиот свет. Трагично е што во многу области од светот, конфликтите и насилството продолжуваат да уништуваат толку многу животи. Апелираме до оние кои носат граѓанска и политичка одговорност да сторат сè што е можно за да осигураат дека трагедијата на војните веднаш ќе престане и ги молиме сите луѓе со добра волја да ја поддржат нашата молба.
Особено ја отфрламе секоја употреба на религијата и името Божјо за оправдување на насилството. Веруваме дека автентичниот меѓурелигиски дијалог, кој е далеку од тоа да биде причина за синкретизам и конфузија, е од суштинско значење за коегзистенцијата на народите со различни традиции и култури. Имајќи ја предвид 60-годишнината од Декларацијата „Ностра Аетате“, ги повикуваме сите мажи и жени со добра волја да работат заедно за да изградат поправеден и посолидарен свет и да се грижат за творението што ни го доверил Бог. Само на овој начин човечкото семејство може да ги надмине рамнодушноста, желбата за доминација, алчноста за профитерство и ксенофобијата.
Иако сме длабоко вознемирени од моменталната меѓународна ситуација, ние не губиме надежта. Бог нема да го напушти човештвото. Отецот го испрати Својот Единороден Син за наше спасение, а Синот Божји, нашиот Господ Исус Христос, ни го даде Светиот Дух, за да нè направи учесници во Неговиот божествен живот, зачувувајќи ја и заштитувајќи ја светоста на човечката личност. Од Светиот Дух знаеме и доживуваме дека Бог е со нас. Поради оваа причина, во нашите молитви му го доверуваме секое човечко суштество на Бога, особено оние во потреба, оние кои доживуваат глад, осаменост или болест. За секој член на човечкото семејство призиваме секаква благодат и благослов, „за да им бидат просветлени срцата, соединети во љубовта и во сето богатство на познавањето на мудроста, за познавањето на тајната на Бога“, Кој е нашиот Господ Исус Христос (Кол. 2:2).
Од Фанар, 29 ноември 2025 година
