Православната црква во Чешка ги подмирила заостанатите обврски кон државата и ги исплатила долговите кон своите вработени, со што ја избегнала непосредната опасност да изгуби дел од посебните права што ги има како регистрирана верска заедница.
Чешкото Министерство за култура ја прекинало административната постапка против Црквата на 6 февруари 2026 година, откако долговите биле исплатени. Информацијата, според чешките медиуми, ја потврдила портпаролката на Министерството, Барбора Штјастна, за Чешката телеграфска агенција. Веста била објавена на 24 март.
Со тоа е отстранета непосредната закана од одземање на одредени посебни права, меѓу кои и можноста за склучување црковни бракови со граѓанскоправно дејство. Во прашање биле и други овластувања поврзани со исповедта и со службата на православните воени и други капелани.
Сепак, исплатата на долговите не значи дека финансиските проблеми на Православната црква во Чешка се надминати. Состојбата во Прашката православна епархија, предводена од архиепископот Михаил (Дандар), и понатаму е предмет на медиумски истражувања и прашања за начинот на управување со црковниот имот и средствата.
Финансиската криза стана пошироко позната во ноември 2025 година, кога беше објавено дека десетици свештеници со месеци не добивале плата, а не биле уплаќани ниту нивните придонеси за социјално и здравствено осигурување. Поради натрупаните обврски, државните институции започнаа проверки, а Министерството за култура покрена административна постапка.
Според чешките медиуми, Министерството не го објавило точниот износ на подмирените долгови. Не е објаснето ниту од каде биле обезбедени парите со кои биле исплатени обврските.
Дополнителни прашања отвори случајот со предлогот на архиепископот Михаил од ноември минатата година да добие одобрение од епархискиот совет за кредит од приватно лице во износ од 20 милиони чешки круни. Како гаранција за заемот било предвидено да се стави под хипотека црковен имот во прашката населба Дејвице.
Членовите на епархискиот совет се спротивставиле на предлогот, оценувајќи ги условите на кредитот како исклучително неповолни.
Дополнителни сомнежи во врска со управувањето со црковните средства предизвикало и истражување на чешкиот медиум iDNES. Според неговото известување, Православната црква префрлила 5,55 милиони чешки круни на сметка на стечаен управник за да се подмират обврските на латвиски државјанин кој поседувал куќа во селото Клобуки, во близина на градот Слани.
Имотот требало да биде продаден на јавна лицитација поради неплатени банкарски обврски, но продажбата била откажана по извршената уплата. Според iDNES, трансакцијата била заведена како донација во корист на должникот.
Ова го отвори прашањето зошто Црквата, во период кога имала тешкотии да ги исплаќа сопствените свештеници и вработени, одвоила значителна сума за подмирување приватен долг на странски државјанин. Јавно достапните информации не даваат целосна слика за околностите и причините за оваа трансакција.
Отпуштања во Прашката епархија
Паралелно со информациите за исплатените долгови, чешкиот медиум Seznam Zprávy објави дека во Прашката православна епархија започнале отпуштања на вработени.
Според новинарското истражување, архиепископот Михаил испраќал известувања за прекин на работниот однос до црковни службеници, а бројот на засегнатите би можел да достигне неколку десетици. Во документите, раководството на епархијата се повикувало на финансиската состојба и неможноста да се задржи досегашниот број вработени.
Меѓу најпогодените се црковните певци и други службеници, но последиците се однесуваат и на функционирањето на парохиите. Во претходните месеци, според објавените информации, дел од свештениците морале да се потпираат на помош од верниците за да ги покријат семејните и тековните трошоци.
Уште во декември 2025 година, група православни свештеници побарала судска заштита поради неисплатени плати, а било поднесено и барање за поведување стечајна постапка. Свештениците се надевале дека судската процедура ќе овозможи независна проверка на епархиските финансии, до кои, според нивните тврдења, црковните контролни тела со години немале вистински пристап.
Постапката подоцна била прекината откако свештеникот што го поднел барањето го повлекол. Причините за неговата одлука не биле јавно разјаснети.
Прашањата за финансиската состојба на Црквата добиваат дополнителна тежина поради системот на државно финансирање во Чешка.
Православната црква на Чешките земји и Словачка добива средства во рамките на законски уреден процес на постепено одвојување на верските заедници од државната издршка и финансиско обесштетување за имотот одземен во комунистичкиот период.
Според објавените податоци, Православната црква во Чешка во текот на 2025 година добила 82,1 милион чешки круни, односно приближно 3,3 милиони евра.
Затоа, покрај информацијата дека долговите кон државата се подмирени, остануваат отворени прашањата за вкупните финансиски обврски на Црквата, изворот на средствата со кои биле исплатени долговите, управувањето со црковниот имот и причините поради кои се намалува бројот на вработените.
Прекинувањето на административната постапка ја отстрани непосредната опасност за посебните права на Црквата. Но, без целосни и јавно достапни информации за финансиското работење, останува неизвесно дали исплатата на долговите означува трајно стабилизирање на состојбата или само надминување на најитната фаза од кризата.
