Сметам дека она што се случи во текот на овие денови даде доволно јасен одговор и на зилотизмот во бугарската црковна средина – на она однесување при кое сопственото убедување станува мерило за православноста на сите останати, а несогласните се прогласуваат за предавници на верата.
Пишува: Благовест Врбаков, теолог (Фејсбук статус)
Посетата на Вселенскиот патријарх Вартоломеј во Бугарија, по повод 1150 години од раѓањето и 1080 години од блаженото упокојување на свети Јован Рилски Чудотворец, беше настан со особено значење, чие значење заслужува да биде осмислено и по завршувањето на празничните денови. Сослужувањето на двајцата патријарси пред моштите на небесниот покровител на бугарскиот народ го посведочи живото евхаристиско општење меѓу нашите цркви. За мене, тоа ја покажа и значајноста на Бугарската православна црква, која има свое достоинствено место и своја одговорност за единството на православниот свет.
Напнатоста меѓу Московската и Вселенската патријаршија со години ги става односите меѓу помесните цркви пред тешки искушенија, кои непосредно ги засегаат и бугарските архиереи. Токму во овие околности, однесувањето на патријархот Даниил и на Светиот синод заслужува моја категорично позитивна оценка, бидејќи покажува зрелост и разбирање за суштината на црковното единство. Самиот бугарски патријарх ја изрази потребата „да бараме пат за надминување на проблемите преку дијалог, а не преку спротивставување и поделба“. Во овие зборови препознавам одговорност што треба да биде поддржана и од сите нас кои имаме однос кон животот на Црквата.
Сметам дека она што се случи во текот на овие денови даде доволно јасен одговор и на зилотизмот во бугарската црковна средина – на она однесување при кое сопственото убедување станува мерило за православноста на сите останати, а несогласните се прогласуваат за предавници на верата. Кога ова претендирање ќе стигне дотаму што поединци и групи определуваат со кого бугарскиот патријарх има право да општи и да сослужува, тогаш веќе се посега по самиот соборен поредок на Црквата. За мене, зилотизмот ја доби својата јасна оценка токму преку спокојството, достоинството и братското општење на двајцата предстојатели, кои покажаа колку е бесплодно ширењето сомнеж и непријателство меѓу верниците.
По овој повод, сакам да внесам јасност и во однос на сопствениот став. Сум посочувал одделни постапки и изјави на патријархот Даниил, вклучително и од времето кога беше видински митрополит, кои кај мене предизвикувале прашања и недоумици. Сум ги изразувал отворено, со свест за одговорноста што ја носам како православен богослов. Но никогаш не сум си дозволил да ги дискредитирам бугарскиот патријарх или Светиот синод. Никогаш! Поставувањето непријатно прашање и совесното разгледување на конкретен став се дел од одговорниот однос кон црковниот живот.
Денес имаме доволно основа да ги оценуваме односите меѓу двајцата патријарси според нивното вистинско општење и јавно искажаната братска љубов. Во своето слово во Рилската света обител, патријархот Вартоломеј изречно ги посведочи својата љубов и почит кон патријархот Даниил и зборуваше за надминувањето на минатите триења во односите меѓу двете цркви. Откако самите предстојатели го посведочуваат тоа, одржувањето на старите спротивставувања во нивно име тешко може да се оправда со грижата за Црквата.
Што се однесува до инсинуациите што се шират на Фејсбук, дека сум бил протестант, дека сум општел со католици, дека познавам муслимани – мојата професионална работа подразбира токму познавање на верските заедници и општење со нивните претставници. Се занимавам со историја на религиите и компаративно религиозно проучување, со истражувачки фокус врз верската радикализација. Тоа е мојата научна, наставна и експертска дејност. Мојата верска припадност е јасно искажана: јас сум православен богослов. А почитта што ја уживам кај претставниците на различни вероисповеди во Бугарија ја прифаќам како оценка за мојата професионална совесност и експертиза. Човек може да ги познава убедувањата на другиот и да разговара со него, целосно зачувувајќи ја сопствената вера.
Со задоволство ја поздравувам и најавената посета на патријархот Даниил на Света Гора, од 21 до 24 октомври, која го вклучува и неговото учество на празникот на светите 26 Зографски маченици во Зографската света обител. Тука треба да се има предвид и канонскиот поредок: Атон се наоѓа под духовната јурисдикција на Вселенската патријаршија, при зачувана самоуправа, а архиерејското свештенодејствување таму бара соодветна дозвола од Вселенската патријаршија и Светиот Кинот. Почитта кон светогорските маченици и почитувањето на овој поредок припаѓаат на една иста црковна одговорност.
Затоа, оние што денес бараат противречност меѓу прашањата што сум ги поставувал и мојата цврста поддршка за служењето на патријархот Даниил треба да го разберат принципот од кој секогаш сум се раководел: доброто за Црквата треба да се именува и поддржува исто толку отворено колку што се разгледуваат постапките што предизвикуваат недоумица. Бугарскиот патријарх носи одговорност за целата наша помесна црква и неговото служење заслужува почит што ќе му даде слобода да ја исполнува таа одговорност. Никој нема право да ги узурпира неговата личност и неговото служење за сопствена употреба, да му припишува туѓи намери или да го користи неговото име како оправдување за сопствената непомирливост.
Некои очекуваа овие денови да им донесат потврда на нивните спротивставувања. Јас видов сведоштво за црковна зрелост, за почитување на канонскиот поредок и за свест за тоа колку е драгоцено евхаристиското општење. И застанувам зад ова сведоштво со чиста совест.
На многу и благи лета на патријарсите Вартоломеј и Даниил и на сите предстојатели на помесните автокефални и автономни православни цркви!
