Вселенскиот патријарх си замина, а нашиот Свет синод се радува на својата огромна победа: зилотите и неговите другари му дозволија да го направи најприродното нешто – да пречека и да сослужува со еден православен патријарх од помесна црква, со која БПЦ е најтесно поврзана.
Големо, епохално достигнување!
Пишува: Архимандрит Никанор (Фејсбук статус)
Вековниот канонски поредок во Православната црква почна да се распаѓа во 1589 година и конечно се урна по крајот на Османлиската династија. Парадоксално, но падишахот играше клучна улога во две религии. Тој најпрвин ја презеде штафетата од наследниците на Константин за да биде „надворешен епископ“ на Црквата, а неколку децении подоцна стана и калиф на муслиманската ума.
По крахот на Османлиската Империја, Православната црква се распадна на одделни, фактички независни локални цркви, кои потоа се групираа според геополитички и културно-етнички признак. Настана вакуум на канонската власт, бидејќи го немаше цезарот што ќе наметнуваше почитување на канонскиот поредок.
Во настанатиот хаос, поддржан од моќната советска држава и контролиран од нејзиниот репресивен апарат, московскиот патријарх се обиде да ги преземе уздите на вселенското православие на модерен, социјалистички начин – како Голем брат во заедницата од „независни“ помесни цркви, каде што сè се решава со мнозинство гласови. Големиот брат едноставно следи кој како гласа и презема соодветни кадровски мерки. Тоа им е познато на оние што се сеќаваат на „Мелодија на годината“.
Е, „империјалистичките цркви“, на чело со Вселенскиот патријарх, кој ужива поддршка од Стејт департментот и сè уште престојува во старата османлиска престолнина, не сакаа да се откажат од испробаниот монархистички модел на „прв меѓу еднаквите“ и истовремено „прв без еднакви“, приспособен на современите специфики. Имено, така што врз себе презема некои од поранешните прерогативи на цезарот.
По извесното затоплување на односите меѓу горенаведените две групи помесни цркви при распаѓањето на социјалистичкиот блок, со прифаќањето на православизмот како официјална идеологија на денешна Русија, борбата меѓу Цариград и Москва повторно се заостри, особено откако последната го бојкотираше Сеправославниот собор на Крит – каде што новата улога на Вселенскиот патријарх требаше да биде официјализирана со општ консензус.
Каква е улогата на БПЦ?
За сето ова време, од 1945 година наваму, бугарската црква е верен сателит на Москва. Таа прва објави дека нема да учествува на Критскиот собор, и покрај тоа што учествуваше во работата на предсоборските комисии и ги потпиша сите документи. Подоцна, во 2017 година, по руска наредба, БПЦ практично одби да влезе во општење со Македонската православна црква во својство на нејзина Црква-мајка и да посредува за нормализирање на нејзиниот канонски статус. Кога, на почетокот на 2019 година, Вселенската патријаршија издаде Томос за автокефалност на Православната црква на Украина, БПЦ одби да го признае. Сосема неодамна, по неговата посета на островот Имврос, нејзиниот поглавар, како одговор на новинарско прашање, повторно потврди дека ја смета Украина за дел од канонската територија на РПЦ. И, на крајот, но никако најмалку важно, бугарскиот Синод така и не најде духовна сила и црковно-политичка храброст да ја осуди руската агресија во Украина и да покаже солидарност со нејзините жртви. Бугарската црква не организираше никакви добротворни кампањи за помош на настраданите украински цивили, како, на пример, испраќање генератори, и не покажа никаква особена грижа за украинските бегалци што нашле засолниште во Бугарија. Исклучок се само трите смени летни кампови за деца од Сумската област, од кои едните биле заедно со бугарски деца, одржани во Черногорскиот манастир.
Што се промени со посетата на Вселенскиот патријарх во Бугарија?
Ништо. Бугарската црква не ги признала одлуките на Сеправославниот собор на Крит. Не прави ништо за да ѝ помогне на МПЦ-ОА да го доврши процесот на канонска автокефалност. Не ја признала ПЦУ и не сослужува со нејзиното свештенство. Не ја осудила руската агресија против Украина и не изразила солидарност со страдалниот украински народ.
Едноставно беше примен еден целосно канонски поглавар на помесна православна црква, со која бугарската црква е во општење, и беа разменети куп љубезности. Изложби, концерти, приеми, заедничко празнично богослужение – сè според црковно-дипломатскиот протокол, дури и со лесен социјалистички призвук: им беа затнати устите на дежурните пропагандисти, кои инаку не престануваат да го нарекуваат патријархот Вартоломеј „еретик-екуменист“ – токму како што некогаш властите приведуваа одредени сомнителни и општествено опасни елементи при високи државни посети. Ништо ново под сонцето.
Може ли Бугарската православна црква да биде посредник?
Во врска со својата посета, Вселенскиот патријарх Вартоломеј изрази надеж дека БПЦ би можела да одигра посредничка улога за надминување на несогласувањата меѓу двата центри на моќ во православието – Цариград и Москва, бидејќи уживала почит од последната. Овде нема да дискутираме за тоа колку еден господар може да ги почитува своите слуги. Недоумица предизвикува самата идеја за посредништво, и тоа идеја што доаѓа директно од врвот на едниот од двата центри. Изговарајќи ги овие зборови, од што има намера да се откаже патријархот Вартоломеј за да постигне компромис со Москва? Од својата улога на прв со еднаквите и без еднакви? Од правото да свикува Сеправославни собори? Од своите прерогативи да доделува автокефален статус и да биде канонски судија од последна инстанца? Од Томосот со кој ја создаде ПЦУ?
Што точно може да ѝ понуди патријархот Вартоломеј на Москва за да ја натера… да направи што? Да го обнови општењето со Цариград? Да ја признае неговата првенствувачка улога? Да се откаже од претензиите кон Украина? Да се повлече од канонската територија на Александриската патријаршија? Да признае дека „рускиот свет“ и „православниот шахидизам“ се еретички учења, неспојливи со Евангелието?
На каков компромис е подготвена Москва, всушност?
За мене, ако ги исклучиме големиот број вредни предмети, оваа посета нема никакво особено значење.
