Да, има нешто гнило, многу гнило. Но не во Данска…
Пишува: Горан Благоев (Фејзбук статус)
„Бугарија има добри контакти и со Цариградската патријаршија, и со Московската, и може да игра посредничка улога за обновување на православното единство“. Ова се зборовите на патријархот Вартоломеј во интервју за, како што се чини, синодалната емисија на БНТ „Религијата денес“.
Пред неколку дена водителот на емисијата специјално отпатувал во Истанбул и, како што може да се разбере од зборовите на патријархот Вартоломеј, бил примен како пратеник на БПЦ. Тоа е доволна основа да сметаме дека ваквото интервју не може да биде резултат на новинарскиот жар. Несомнено, тоа е нарачано.
Водителот, кој досега во својата емисија ниту еднаш не поканил гостин што би бил на страната на маченичка Украина, емитува интервју во кое патријархот Вартоломеј ги нарекува работите со нивните вистински имиња: Русија е агресор, а патријархот Кирил ја поддржува војната на Путин, која убива деца и го уништува доброто име на православието. Потоа, во централниот информативен дневник на БНТ, посебно се повторуваат зборовите на патријархот за евентуалната посредничка улога на БПЦ во обновувањето на дијалогот меѓу Цариград и Москва.
Дека БПЦ е обземена од русофилија, нема спор. Вартоломеј беше пречекан со слаб протест, кој го обвинува за екуменизам затоа што води дијалог со Католичката црква. Го нарекоа „еретик“. Претстои и претставување на книга против него, „Патријарх анаксиос и Светата соборност“. Нејзиниот автор, наводен теолог, беше меѓу демонстрантите. Тој е близок со најрусофилскиот митрополит во БПЦ, ловчанскиот Гавриил. А тој, пак, не беше меѓу оние што го пречекаа Вартоломеј во Софија.
Што се случува? Вартоломеј одамна е познат како вешт црковен дипломат. Нема начин да кажува случајни работи, освен ако, се разбира, не се служи со типичната византиска куртоазија – едно вербално тапкање по рамото на бугарскиот патријарх. Зашто, пред извесно време, во времето на патријархот Неофит, БПЦ имаше желба да посредува пред Вартоломеј за решавање на статусот на Македонската православна црква, но тој нè пресече. Тоа не било наша работа. Всушност, токму тоа беше наша работа и во наш интерес.
Сега, пак, нè гледа како црковни дипломати. Однапред ѝ дава предност на Црква која во 2016 година го наруши тоа православно единство и одби да присуствува на Сеправославниот собор на островот Крит, заедно со Руската црква. Дали Вартоломеј навистина го мисли тоа или го кажува од немајкаде – откако другата словенска патријаршија на Балканот, Српската, целосно си поигрува со Москва?
Очигледно, Фенер бара некакви трансакциски патишта за воспоставување врска со Москва, кои не можат да бидат толку очигледни. А најпогодно е тие да минат преку русофилската БПЦ…
Зборовите на Вартоломеј одекнуваат само една недела откако во Бугарија, на пат кон САД, престојуваше десната рака на украинскиот претседател Зеленски – Кирил Буданов, за кого се шпекулира дека би можел да биде следниот претседател на Украина. Што правел во Бугарија, можеме само да претпоставуваме, но сигурно неговото запирање на патот кон Вашингтон не било случајно. Исто како што не е случајно тоа што Вартоломеј има сериозно прогрчко лоби во САД, но и не само грчко. Иако не пропушти да нè почести со зборовите дека нашето место е во ЕУ, но дека сме и дел од православието.
Ако ги погледнеме фактите, тие се немилосрдни: Вартоломеј ѝ помогна на Украинската црква да се еманципира од Москва, создавајќи автономна и независна од Русија црква. Но со тоа не го обедини украинското православие. И покрај постојаните пораки за поддршка на Украина од август 2021 година, тој ниту еднаш не ја посетил оваа земја, која сè повеќе е разорувана од руската агресија. Зарем тоа не е чудно?
Сите западни лидери отидоа во Киев, некои по два-три пати, а бомбите и завивањето на сирените не ги запреа. А Вартоломеј, миротворецот, не стапна ниту еднаш во Украина за да го поддржи нејзиното независно паство.
И сега им зборува на бугарските гледачи дека БПЦ може да има некаква посредничка улога меѓу него и Кирил, но воопшто не спомнува дека истата таа БПЦ досега воопшто не ја признала самостојноста на Православната црква на Украина, а би требало – во името на православното единство.
И уште факти: Вартоломеј, се чини, нема решено ниту еден голем црковен спор. Го свика помесниот Сеправославен собор во 1998 година во Софија за да се надмине расколот во БПЦ, но тој продолжи уште шест години – беше надминат од Симеон Сакскобурготски со полиција и обвинителство. Насилно и со крв, а не на христијански начин.
Македонската православна црква, чиј статус исто така требаше да го реши Вартоломеј, сè уште е во неизвесна положба.
А со Украина ситуацијата е најтрагична – не помина многу време по потпишувањето на томосот за автокефалност на Православната црква на Украина, а ракетите на Москва полетаа кон Киев и не престанаа.
Да не се покаже, всушност, дека Вартоломеј ја потхранува единствено сопствената амбиција да ја докажува својата позиција на прв меѓу еднаквите како цариградски патријарх. Статус што изгледа сè повеќе историски отколку реален.
И сега Вартоломеј ѝ се обраќа на една мала држава која, познато е, не се прославува со својата дипломатија – ниту на државно, ниту на црковно ниво.
Имам одвратно чувство дека ние веќе сме тројанското магаре на започнатото приближување меѓу Трамп и Путин. Од тоа несомнено ќе загуби Украина, но нема да добие ниту Бугарија.
Само по неколку недели, во ноември, рускиот патријарх Кирил ќе го прослави својот 80-ти роденден. Во бугарските медиуми веќе провејува хипотезата дека патријархот Даниил би можел да се најде меѓу официјалните гости во Москва. Дали патријархот Вартоломеј веќе му го заверил пасошот за таму? Или ни ја фрла следната византиска јадица за да нè гледа како се бламираме?
Ако на Даниил му се доверува некаква дипломатска мисија, што изгледа крајно нелогично – бугарските русофили се навикнати само да слушаат, а не да преземаат иницијативи – евентуалниот неуспех ќе биде на негова сметка, а не на сметката на Вартоломеј.
Да, има нешто гнило, многу гнило. Но не во Данска…
