Подолу ја објавувам пресудата на Црковниот суд на АЕМ [Пресуда] и мојата жалба до Големиот црковен суд. Оваа пресуда не е само моја приватна работа, туку се однесува на целата црковна заедница. Затоа, важно е сите во Црквата да бидат информирани за сè што се случува во црковно-судската постапка што патријархот Порфириј, во јули минатата година, ја покрена против мене.
Пишува:Благоје Пантелиќ (teologija.net)
Во оваа постапка имаше сериозни процедурални и суштински недостатоци што доведоа до неправедната пресуда со која бев осуден на конечно исклучување од Црквата. Поради сериозноста на таквата пресуда, верувам дека е важно јавноста да биде информирана за сите факти и аргументи, како и јасно и јавно да се демонстрира ароганцијата и неправдата на оние што дејствувале и работеле на оваа пресуда во рамките на Црковниот суд на Белградско-карловачката архиепископија. Нивните имиња се: патријарх Порфириј, епископите Тихон Ракиќевиќ и Алексеј Богиќевиќ, свештениците Богољуб Остојиќ, Велибор Џомиќ, Бранислав Борота, Зоран Деврња и Бориса Шањиќ и ѓаконот Дамјан Божиќ.
Со објавувањето на овие документи, не сакам да вршам никаков притисок врз Големиот црковен суд. Напротив, намеравам да го искористам моето право јавно да ја предупредам црковната заедница и да укажам на намерните неправилности на оние на кои треба да им е грижа за правдата и вистината. И покрај сето ова, сакам црковната јавност да има увид и во видот на вообразеност со која се соочив во рамките на овој процес – ароганцијата и дрскоста на оние кои пресудија за мое конечно исклучување од Црквата.
Убеден сум дека само целосна транспарентност може да придонесе за исправање на неправдата и за заштита на достоинството на црковниот поредок – кога тоа и да се случи. На крајот на краиштата, ако оние кои ја донесоа оваа пресуда во мојот случај мислат дека станува збор за „правда“, тогаш навистина моето исклучување е помалку пресуда за мене, а повеќе сведоштво за состојбата на Црквата и состојбата на моралот на оние кои ја донеле.
ДО ЦРКОВНИОТ СУД НА АРХИЕПИСКОПИЈАТА БЕЛГРАДСКО-КАРЛОВАЧКА
ЗА ГОЛЕМИОТ ЦРКОЕН СУД НА СРПСКАТА ПРАВОСЛАВНА ЦРКВА
Врз основа на член 79 и член 216 став б) алинеја 3 од Уставот на Српската православна црква и член 78 од Правилникот за работа на црковните судови на Српската православна црква, а во согласност со законските упатства од пресудата на Црковниот суд на Белградско-карловичката архиепископија, благовремено преку истиот црковен и судски орган поднесувам до Големиот црковен суд на Српската православна црква
ЖАЛБА
против пресудата на Црковниот суд на Белградско-карловичката архиепископија без број на протокол на Црковниот суд, која е донесена на 25 декември 2025 година, а ми е доставена на 31 јануари 2026 година, со која ми е изречена најстрогата казна за верниците во законодавството на нашата Света Црква – конечно исклучување од црковната заедница.
Образложение
Дури и еден површен поглед на наводите од Обвинението врз основа на кое се водеше црковно-судскиот спор против мене укажува на непобитен факт дека пресудата е донесена врз основа на обвинувања кои се суштински и канонски неосновани и затоа мораа да бидат отфрлени. Фактите укажуваат дека сите цитирани канони и правила од Уставот и другите црковно-правни документи се погрешно наведени и/или злонамерно применети. Сето ова значи дека пресудата на Црковниот суд на Белградско-карловачката архиепископија нема канонска основа, нема фактички опис на делото, содржи неправилна примена на нормата, е поднесена спротивно на член 67 од ЗПСО (обврска за претходна проверка) и претставува пример за несовесно однесување казниво според член 85 од ЗПСО.
Од горенаведеното произлегува дека пресудата на Црковниот суд на Белградско-карловачката архиепископија мора да биде отфрлена во целост како неоснована, неточна и канонски неприменлива.
Процедурални неправилности
Општо земено, сметам дека суштински е спорно тоа што исклучително деталната аргументација што ја презентирав во мојот одговор на обвинението, воопшто не беше земена предвид при донесувањето на пресудата, за што ќе наведам овде еден живописен пример, додека ги молам членовите на Големиот црковен суд барем тие сериозно да го земат на разгледување сето она што презентирав во одговорот, кој го доставувам како прилог на оваа жалба.
На пример, обвинителниот акт ме товари и за тоа што свештеникот Бориса Санџиќ ме обвинува за клевета, а во врска со причините за исклучување на студентот Ѓорѓе Чолиќ од студентскиот дом. Иако во мојот Одговор приложив изјава од студентот Чолиќ со која се потврдуваат сите мои наводи, Црковниот суд на Белградско-карловачката архиепископија не ја прифати оваа изјава бидејќи смета дека ваквите теми треба да се дискутираат внатрешно, во рамките на црковните институции, а не во медиумите. Затоа, Судот воопшто одбива да спроведе истрага во врска со она за што првично ме товари обвинителниот акт, имено – клевета, и формулира сосема друг проблем, односно тужба.
Судската одлука, особено кога изрекува најстрога можна санкција во црковниот поредок, мора да се заснова на јасна и проверлива структура на расудување, во која фактите се прецизно утврдени, ставени под одредена канонска норма, а потоа логички поврзани со специфична санкција. Од горенаведениот пример, сепак, е јасно дека сето ова недостасува во овој конкретен случај и дека Судот, дури и таму каде што веројатно сакал да остави впечаток дека детално проучил делови од Одговорот со повикување на него, всушност докажува дека пристапил кон Одговорот многу површно и тенденциозно.
Во овој поглед, важно е да се осврнеме на друга тема спомената во Одговорот – непристрасноста на судот, односно избегнувањето на судир на интереси и лична вмешаност, за која недвосмислено покажав дека постои во случајот на црковно-судскиот обвинител, протојереј-ставрофор д-р Велибор Џомиќ. Непристрасноста на судот не подразбира само отсуство на фактичка пристрасност, туку и отсуство на основано сомнение во објективноста на донесувањето одлуки, бидејќи правдата, за да биде препознаена како таква, мора не само да се спроведува, туку и да биде видлива како непристрасна. Доколку во постапката се вклучени лица чии постапки или имиња се предмет на обвинување или јавна критика, тогаш се јавува објективна потреба јасно да се разгледа и објасни прашањето за изземање, со цел да се отстрани секаков сомнеж дека улогите на странката и судијата се испреплетени во постапката. Отсуството на таква анализа не мора да претставува доказ за пристрасност, туку претставува процедурален пропуст што ја поткопува веродостојноста на донесената одлука.
Исто така, иако во суштина не е од големо значење, вреди да се напомене дека член 129 од Уставот на Српската православна црква предвидува дека судската одлука ја потпишуваат „само претседателот и службеникот“, што не регулира едноставна техничка постапка, туку го утврдува правилото за задолжителна форма како гаранција за институционална дисциплина. Во мојот случај, потписници на пресудата се оној што претседава со судот, претседателот и секретарот на судот. Отстапувањето од уставно пропишаната форма го поставува прашањето за правната сигурност, бидејќи токму почитувањето на формата претставува граница помеѓу личната волја на поединците и институционалната волја на судот.
Несоодветна употреба на светите канони и црковните правила – непропорционална казна
На оспорената пресуда ѝ недостасува претходно споменатата централна врска, образложена канонска супсумпција, бидејќи не е прикажано како конкретното однесување ги исполнува елементите на каноните на кои се однесува пресудата, туку нивното споменување останува на ниво на формална референца без аналитичка елаборација. Сите канони и црковни правила наведени во пресудата беа несоодветно употребени: „извршил прекршоци пропишани со Канон 6 од Вториот Вселенски Собор, Канон 6 од Третиот Вселенски Собор, Член 214, став 1, точка Б), алинеи 1 и 2 од Уставот на Српската православна црква и членовите 47 и 49 од Правилникот за постапка за црковните судови на Српската православна црква:
- Канон 6 од Вториот Вселенски Собор нема апсолутно никаква врска со наведената вина и пресуда. Тој се занимава со официјално поведување судска постапка против епископи и бара обвинувањата на тужителот да се испитаат пред да започне спорот. Затоа, предметот на Канон 6 е исклучиво тужба против епископ. Канонот регулира кој може, а кој не може да поднесе тужба против епископ. Во оваа постапка, јас во ниту еден момент не поднесов тужба против епископот, а овој канон не може да се цитира против мене. Од друга страна, канонот не содржи норми што би можеле да бидат основа за вината на лаик. Не е јасно од која причина овој канон е цитиран во пресудата, па затоа единствениот можен заклучок е дека станува збор за неодговорност, незнаење и теолошка неписменост.
- Канон 6 од Третиот Вселенски собор нема апсолутно никаква врска со наведената вина и пресуда. Канонот забранува секому да одбие да ги почитува одлуките на Ефескиот собор одржан во 431 година. Канон 6 не е општ дисциплинарен канон, не го регулира моралот, јавните настапи, однесувањето на лаиците, прашањата за навреда, интернет содржините или меѓучовечките односи. Наведениот канон има исклучиво заштитна улога во одбраната на догматските одлуки на Ефескиот собор (431) и нема никаква врска со мојот процес. Канонот е догматски, а не дисциплинарен – и во оваа смисла не може да се примени во овој конкретен случај. Канон 6 не може да биде соодветна правна основа во овој случај, а повикувањето на него претставува:
неточна квалификација,
материјална и правна грешка,
неосновано проширување на примената на канонот.
- Член 214 од Уставот на Српската православна црква ги предвидува следните прекршоци што лаиците можат да ги извршат: 1. прекршок против верата и учењата на Црквата и црковниот поредок, и 2. прекршок против христијанскиот морал. Од пресудата не е јасно врз основа на што се цитира овој член, бидејќи пресудата не покажува постоење на ниту едно од прекршоците наведени во овој член. Пресудата не ги опишува конкретно наводните прекршоци врз основа на овој член, туку претставува апстрактен список на можни прекршоци. Во мојот случај:
нема теолошки прекршок (не е наведена ниту една моја изјава што отстапува од учењата на Црквата),
нема повреда на догмата, вистината на верата или црковниот поредок,
нема повреда на моралот (не е наведено такво дејствие).
Никаде во пресудата не е идентификувано кој аспект од верата сум го прекршил, како, кога или кој аспект од догматското учење сум го довел во прашање.
Не е можно да се обвини некого со апстрактна категорија без конкретно дело.
Поради сето погоре наведено, јасно е дека член 214 не може да се примени на мене, бидејќи не наведува ниту едно дејствие што би претставувало кривично дело во однос на Уставот на Српската православна црква.
- Пресудата понатаму ги цитира членовите 47 и 49 од Правилникот за работа и црковни судови (ППЦС).
Член 47: Пресудата не докажа дека сум работел со цел „разбивање на црковното единство“, дека сум користел „клеветнички напади“, дека сум водел „кампања против архиереите и свештенството на Српската православна црква“, дека „повикував на нецрковно однесување и постапување, како и непочитување на црковниот ред“. Сето ова е неточно и не е докажано – туку е изразено на воопштен и клеветнички начин со зборовите на пресудата: „Јавните активности на Благоје Пантелиќ како теолог воопшто не беа критички и црковни, туку антицрковни, примитивни и недостојни за православен христијанин и теолог“.
Критикувањето на постапките на поединечни свештеници не е клевета или непочитување на јерархијата, туку канонски дозволена критика и забелешка, од љубов кон Црквата, како што сведочи целата црковна традиција (случаите на свети Максим Исповедник, Златоуст, Теодор Студит итн.). Црквата не е заедница на следбеници, туку заедница на поединци кои ѝ служат на Црквата, а не на властите. Напротив, пресудата постојано продолжува да ја идентификува Црквата исклучиво со јерархијата. Моите јавни изјави не се насочени против „јерархијата како институција“, туку против злоупотреба во неа – што е канонски легитимно, па дури и моја должност како член на Црквата. Член 47 се однесува само на специфични акти на непослушност или навреда, а не на теолошка дебата или критичка анализа. Пресудата не ги разликува концептите на критика и дебата од концептите на клевета и конфликт. Не се споменува никаков суштински спорлив чин, а упатувањето на член 47 е правно неосновано.
Член 49 го санкционира секој „кој свесно зборува или презема нешто против црковниот поредок, интересите или Црквата воопшто“. Оваа норма се однесува на: негирање на догмата, поттикнување на раскол, повици на непослушност, поткопување на литургискиот поредок, јавна ерес, организирано дејствување против единството на Црквата. Ништо од ова не ме терети. Јавната критика не е и не може да се толкува како напад врз Црквата, ниту како расколничка активност, ниту пак нешто од она што е споменато во овој член. Со други зборови, член 49 не може да се примени на никаков начин во случај кога лаик ги критикува дејствијата на јерархијата и злоупотребите на Црквата. Повикувањето на Правилата 47 и 49 од ЗКПЦ е исто така проблематично бидејќи тие не одговараат на бараната казна. Правилото 47 предвидува дисциплинска казна за навреда, а Правилото 49 одредува казната за оние кои свесно работат против црковниот ред, што не е случај овде.
Со оглед на тоа што не постои јасно наведена логичка врска помеѓу горенаведените факти и изречената санкција, одлуката останува нормативно недоволно основана, бидејќи строгоста на казната не може да се заснова на претпоставка, туку исклучиво на докажано и објаснето кршење.
Конечната екскомуникација е крајна мерка, која по својата природа претпоставува дека е исцрпена секоја поблага форма на канонска корекција, освен во случаи на јасно утврдени сериозни догматски или морални престапи. Оспоренава пресуда не покажува дека не настанала повреда од толкава тежина што би оправдало исклучување од црковната заедница, ниту објаснува зошто ниедна друга мерка не била доволна.
Без анализа на пропорционалноста, санкцијата го губи својот терапевтски карактер и станува дисциплинска реакција, што не е во согласност со традиционалното разбирање на канонскиот поредок како средство за духовна корекција, а не институционална репресија.
Единството на Црквата не се темели на униформност на мислењата, туку на единство во догмата и евхаристиската заедница, а канонската одговорност може да се заснова исклучиво на докажано кршење на тоа единство. Ако критичкото јавно изразување на мислење се изедначи со кршење на канонскиот поредок, без утврдена ерес, раскол или одбивање на литургиско заедничарење, тогаш границата помеѓу канонската одговорност и дисциплинската контрола на мислењето е нејасна.
Конечно, особено опасен своевиден канонски апсурд во оваа пресуда претставува фактот дека наводното отсуство на покајание се констатира пред каква било пресуда, т.е. пред да се докаже каква било вина за која треба да се покајам. Покајанието во канонскиот поредок е духовна последица на утврдена вина, а не средство за нејзино докажување. Ако отсуството на каење се третира како доказ за постоење на прекршок, тогаш редоследот на постапката е обратен, бидејќи вината повеќе не се утврдува со докази, туку се претпоставува од ставот на обвинетиот. Спротивно на тоа, санкцијата (и каењето) треба да следат по докажаното прекршување, а не обратно.
Заклучок
Врз основа на погоре наведеното, барам од Големиот црковен суд да ја поништи пресудата на Црковниот суд на Белградско-карловачката архиепископија бр. 38 од 25 декември 2025 година како процедурално недоволна и материјално неоснована и да го отфрли обвинението како неосновано.
Оваа жалба не е насочена против институцијата на црковниот суд, туку во корист на неговата конзистентност, бидејќи авторитетот на судот не се темели на строгоста на санкцијата, туку на јасноста на образложението, почитувањето на формата и внатрешната логичка кохерентност на одлуката.
Доколку се зачува овој стандард, црковно-судскиот поредок останува простор на правдата; доколку се релативизира, се доведува во прашање довербата што верниот народ ја има во него.
Доколку се прифати логиката на пресудата, би следувало дека во канонскиот поредок би било доволно да се изрече обвинението, а потоа како доказ за вина да се наведе токму фактот дека обвинетиот се осмелил да се брани. Во тој случај, постапката повеќе не би служела за утврдување на вистината, туку за формално потврдување на обвинението, а казната не би била последица на докажано кршење, туку очекуван епилог на претходно утврдена позиција.
Тогаш, наместо канонска одговорност, би се воспоставил многу поедноставен модел: критиката би станала прекршок, одбраната би била доказ за вина, а отсуството на „покајание“ (пред каква било пресуда!) – конечна потврда дека пресудата морала да биде изречена.
Затоа, очекувам Големиот црковен суд, дејствувајќи со свест за сопствената институционална одговорност, да ги отстрани забележаните недостатоци и да донесе одлука што ќе потврди дека канонскиот поредок претставува мерка на правда и педагошка грижа за спасението на верниците, а не средство за моќ.
