Политички документ објавен од Чешката академија на науките отвори сериозна јавна дебата, откако во него се изнесуваат тврдења за наводни безбедносни ризици поврзани со Православната црква на Чешките земји и Словачка. Иако извештајот содржи тешки обвинувања, критичарите укажуваат дека голем дел од заклучоците се темелат на шпекулации, индиректни поврзувања и условен јазик, без конкретни докази за тековни незаконски активности.
Документот, насловен „Безбедносни ризици на Православната црква“, првично бил претставен на затворен настан на 14 јануари, а потоа станал јавно достапен. Тој се фокусира на две православни структури во Чешка: автокефалната Православна црква на Чешките земји и Словачка и парохијата на Руската православна црква во Карлови Вари.
Според пописот од 2021 година, повеќе од 40 илјади жители на Чешка се изјасниле како православни, што ја прави втора по големина верска заедница во земјата. Бројот дополнително се зголемил по доаѓањето на околу половина милион украински бегалци по почетокот на војната во 2022 година.
Извештајот тврди дека постои потенцијално руско влијание врз црковното раководство и наведува можни ризици како разузнавачки врски, нетранспарентни финансиски трансакции, сомнителни имотни преноси и дури можни криминални активности. Сепак, повеќето формулации се претпазливи и хипотетички, со честа употреба на изрази како „може“, „постои ризик“ и „не е исклучено“.
Како најконкретен „доказ“ се наведува фотографија од 2023 година на која архиепископот Михаил од Прага се појавува на јавен настан заедно со членови на руската мото-група „Ноќни волци“, српски црковни претставници и српскиот амбасадор. Фотографијата била објавена и на официјалната страница на црквата.
Извештајот исто така споменува дека дел од свештенството студирало во Москва или било поврзано со Московската патријаршија во минатото, како и дека некои имиња се појавуваат во архиви од комунистичкиот период. Во исто време, самиот документ признава дека мнозинството православни верници во Чешка, вклучително и Руси и Украинци, ја отфрлаат руската агресија врз Украина и политиките на Кремљ.
Во заклучокот, авторите препорачуваат државата да разгледа можност за повлекување на регистрацијата на руската црковна парохија и ограничување на одредени права на автокефалната Црква, како и засилен надзор од безбедносните служби.
Овие препораки предизвикаа реакции од црковни претставници. Член на Епархискиот совет во Прага, Јакуб Јиржи Јукл, јавно оцени дека станува збор за сериозни обвинувања без реална поткрепа. Тој нагласи дека мнозинството свештеници во Чешка се Украинци и праша како тие би можеле да бидат обвинети за поддршка на Русија.
Ова не е првпат чешките власти да покажат сомнеж кон православните структури. Во последните две години беа покренати неколку постапки и политички иницијативи, што укажува на растечка тензија меѓу државните институции и дел од православната заедница, во поширокиот контекст на војната во Украина и европските безбедносни стравувања.
