Овој напис е првобитно објавен од Вистиномер.мк (Северна Македонија), во рамки на проектот „Центар против дезинформации на Западен Балкан: разоткривање на штетните влијанија преку набљудувачко новинарство.“
Руските дезинформациски наративи за Украина, верно претставени и засилени преку про-Кремљ документарен филм наменет за публиката од Западен Балкан, ги промовира познатиот филмски режисер од регионот, Емир Кустурица
Во преполната сала во московскиот соборен храм Христос Спасител минатата година, рускиот патријарх Кирил го прогласи Емир Кустурица за „достоен“, извикувајќи „Аксиос и Достоин“! – традиционални акламации на црковно одобрување, неколку моменти откако му го додели Орденот на Свети Серафим Саровски од прв ред.
Наградуваниот српски филмски режисер отпатува во Москва во декември по повод премиерата на филмот „Христови луѓе – Наше време“ на сценаристот и режисер Јован Марковиќ, во кој учествува и Кустурица. Документарниот филм се фокусира на „опсесијата“ на Зеленски да ја уништи Украинската православна црква, претставена како основна причина за криминалната војна на Русија и завиткана во слоеви на пропаганда создадена да го поздрави освојувањето на Украина од страна на Путин.
Во Москва, новоодликуваниот српски филмски режисер седеше до патријархот Кирил и првиот вицепремиер на Русија (сега министер за одбрана) Андреј Белоусов, кој ја прочита пораката на Путин. Во честитката, Путин изјави дека благодарение на „нашите српски пријатели“ повеќе луѓе ќе дознаат за „вистинските причини“ зад украинскиот конфликт.
Никој не може да остане рамнодушен на искрените размислувања од прва рака за актуелните настани што ги споделуваат свештеници, писатели и поети, наставници, ТВ водители и млади луѓе од различни земји, како што се Србија и Италија, Русија и Украина, се вели во пораката на Путин.
Проекцијата на филмот се случи само една недела откако московскиот патријарх го критикуваше Западот за „културна хегемонија“, обвинувајќи ги „добро познатите надворешни сили“ кои работат против рускиот свет, кој, според него, претставува „културен простор со високи духовни и морални вредности“, што ги побива државните граници.
Филмот делува како засилувач на добро познатите руски дезинформативни наративи, како во политичките, така и во религиозните аспекти на војната, првенствено во служба на Кремљ, но исто така и во поддршка на српските амбиции на Западен Балкан. Поголемиот дел од филмот промовира поглед на систематско, високо ниво на прогон на Украинската православна црква, прикажувајќи ја Руската црква како спасител.
Продуцентот, Мирко Раденовиќ, повлече силни балкански паралели, споредувајќи ги Србија и Косово со ситуацијата во Украина и евоцирајќи емотивни спомени од 1990-тите на Балканот.
Контроверзна фигура
Емир Кустурица е долгогодишен поддржувач на рускиот претседател Путин. Само неколку дена пред руската целосна инвазија врз Украина во февруари 2022 година, рускиот министер за одбрана Сергеј Шојгу му ја понуди позицијата на извршен директор на Централниот академски театар на руската армија во Москва, понуда што тој првично ја прифати, но подоцна ја одби.
За мене, понудата на Сергеј Шојгу да станам извршен директор на театарот е голема чест. Сцената на театарот на руската армија има богата историја и традиција, беше цитиран Кустурица, како што соопшти портпаролот на руското Министерство за одбрана.
Орденот „Свети Серафим Саровски“ не е првото одликување што го добил во Русија. Во 2016 година, Путин го одликуваше со „Орден за пријателство“. Една година подоцна, тој свиреше со својот бенд во Јалта на Крим, кој беше окупиран од Русија, гарантирајќи ја русификацијата на полуостровот, нарекувајќи ја „природен, органски процес“.
Документарниот филм
Во улога слична на промовирање на пропаганда од ерата на Втората светска војна, лансирањето на документарниот филм го презеде широка мрежа на руски државни тела, кои го предводеа ширењето на филмот на глобално ниво. Користењето на руските мрежи за промоција на филмот беше очигледно насекаде, од руски (културни) центри до проекции организирани од руските амбасади и конзулати низ целиот свет.
На Балканот, оригиналната проекција на филмот се одржа во Белград минатиот септември. Премиерата во српската престолнина го собра највисокиот ешалон на Српската православна црква, вклучувајќи ги патријархот Порфириј и митрополитот Бачки Иринеј, кои се претставени во документарецот.
Последователна проекција на филмот се одржа подоцна во текот на годината, со проекции на филмскиот фестивал „RT.Doc: Time of Our Heroes“ [„Време на нашите херои”] организиран од водечкиот руски пропаганден канал, Раша Тудеј (РТ), заедно со други филмови и средби на тркалезна маса. Се вели дека на настанот учествувале и руските воени дописници Александар Сладков и Семјон Пегов.
Православието е прикажано како зависно од геополитичкиот успех на Русија
Документарниот филм започнува со брза монтажа од заговорнички снимки: луѓе во заштитни одела, знаци за биолошка опасност, деца кои се вакцинираат и снимки од церемонијата на отворање на Олимписките игри во Париз 2024 година со „драг“ изведувачи. Потоа, сцената се префрла во Америка, покажувајќи го моментот кога Доналд Трамп е застрелан во увото за време на предизборен митинг.
Централно место во филмот за публиката на Балканот има интервјуто со српскиот митрополит Бачки Иринеј, моќна личност во црквата, некогаш посочена за нов патријарх. Иринеј, кој во април ги посети Владимир Путин и патријархот Кирил и ги опиша српските антивладини протести што траеја една година и беа предводени од студенти како „обоена револуција“, зборува за Русија како за нова Србија и ја претставува како неправедна жртва на западниот интервенционизам.
Тој ја прикажува руската инвазија на Украина како одбранбена реакција на мешањето на Западот, а не како чин на агресија против независна земја.
Филмот, кој трае нешто повеќе од еден час, има за цел да предизвика емоционални реакции, како што се гнев и тага, за православната поделба во Украина. Се обидува да ја претстави приказната од човечки агол, прикажувајќи ги трагедиите предизвикани од поделбата меѓу Украинците и Русите како разидување на два народа што ги прикажува како „братски“.
Д-р Наташа Калајџиовски, виш аналитичар во лондонската безбедносна фирма SecAlliance, вели дека емоциите се клучни за ефикасноста на современите дезинформации:
Руските кампањи честопати создаваат бес, страв, предавство или морален гнев за да ги обликуваат перцепциите и однесувањето на публиката.
Примерите од актуелната состојба со црквата не се „оценети само како дезинформации, туку и како содржини што предизвикуваат брзи и емоционални реакции, со што се потиснува аналитичкото размислување“.
Таа додава:
Гневот е особено моќен: тој поттикнува брзо споделување, го зацврстува групниот идентитет и ги продлабочува постојните незадоволства, што го прави идеален акцелератор на операции за влијание.
Тврдењата на Иринеј
Во филмот, српскиот владика Иринеј тврди дека сегашниот прогон на Украинската православна црква е споредлив или полош од оној под Ленин и Сталин во дваесеттите години од минатиот век. Митрополитот Иринеј, исто така, се повикува на проширувањето на НАТО кон исток, долгогодишна приказна промовирана од Москва за да ја оправда инвазијата.
„Тие еднаш ветија дека нема да го прошират НАТО на исток“, рече тој, пред да се повика на својата позиција како висок бискуп и близок пријател на Путин.
Лично сум сигурен дека немаше да има војна меѓу Русија и Украина доколку Западот не отфрлеше каков било дијалог или договори со Русија во врска со евентуалното проширување на НАТО кон границите на Русија, па дури и кон Москва, изјави митрополитот Иринеј.
Освен што повторува добро познат политички пропаганден наратив, српскиот митрополит користи и апокалиптични религиозни теми. Слично на патријархот Кирил, кој ја опиша војната во Украина како метафизичка борба, тој го искористи филмот за да пренесе слична порака што вклучува ограничување на Антихристот, со цел да ја прикаже војната во квазирелигиозен контекст.
Исто така, треба да знаете дека зад ова стојат длабоки духовни процеси и дека крајната борба е помеѓу Христос и Антихристот, помеѓу Бога и ѓаволот, помеѓу доброто и злото, помеѓу светлината и темнината, рече српскиот владика.
Иринеј ги користи зборовите „агресивен и предаторски“ за да го опише Западот. Но, според него, „денес гледаме дека многу луѓе на многу континенти се креваат против овој систем откако биле експлоатирани, угнетувани и потиснувани со векови“. Ова отсликува слична рамка што се користи при испитувањето на зголемениот интерес на Русија за Глобалниот Југ.
Реакцијата на руската инвазија врз Украина низ целиот Глобален Југ беше значително потивка, со изрази на симпатија само во одредени случаи, за разлика од претежно јасната и недвосмислена осуда што доаѓаше од Европа и Северна Америка.
Д-р Калајџиовски објаснува дека иако руската стратегија за дезинформации ги задржала истите цели од 2022 година, фокусирана на поткопување на поддршката за Украина, разбивање на западното единство и зајакнување на домашниот легитимитет, таа еволуирала и „го проширила својот фокус надвор од Европа и САД кон Глобалниот Југ, каде што резонираат антиколонијални и антизападни теми“.
Мрежите поврзани со Кремљ промовираат наративи што ја прикажуваат Русија како шампион на мултиполарноста и угнетените нации. Пораките го нагласуваат западното лицемерие, економските последици од санкциите и идејата дека Украина е корумпирана или недостојна за поддршка, забележа таа.
Во 2023 година, на форум во Владивосток, рускиот претседател ја изнесе познатата изјава дека Русија „никогаш никаде не била колонизатор“. Подоцна тој ја прогласи ерата на колонијалното владеење за завршена, наведувајќи дека „просперитетот на Западот е постигнат со ограбување на колониите со векови“.
Додека војната во Украина се одолговлекува, филмот продолжува со прикажувања низ целиот Балкан. Веќе ја имаше својата премиера во Бања Лука (Република Српска – БиХ), а се вели дека ќе биде прикажан и во Црна Гора и Северна Македонија.
Со ваквиот широк досег, руските дезинформациски наративи го издигнаа своето присуство во уметничкиот сектор на ново ниво.
Пишува: д-р Андреја Богдановски, аналитичар
