Апостолското писмо In Unitate Fidei на Папата Лав XIV, во кое Никео-Константинополскиот символ на верата е претставен во неговата изворна форма без латинската додавка Filioque, предизвика серија критики кај дел од традиционалните католички богословски кругови.
Католички аналитичари предупредуваат на „теолошка конфузија“
Католичкиот теолог Мери Рандус ја оценил изјавата на Папата — дека треба да се остават зад себе богословските спорови кои го изгубиле своето значење — како „една од најтревожните и најнејасните точки во целиот документ“. „Ако Filioque и догмите поврзани со папството повеќе не ја оправдуваат поделбата, тогаш или тие стануваат предмет на преговарање, или пак самото разделување се третира како морално неутрално. И двата заклучоци се неспоиви со католичката еклисиологија“, напишал Рандус.
Традиционални блогови: „Кои догми се следни на удар?“
Конзервативниот католички блог Radical Fidelity отиде чекор понатаму, оценувајќи дека изјавата на Папата отвора „опасно прашање“ за тоа кои богословски спорови, според овој нов пристап, би можеле да бидат отфрлени како ирелевантни. Во нивната реакција се наведува: „Кои спорови? Filioque? Папскиот примат? Апостолското преемство? Пресуштествувањето? Мариологијата? Сите овие учења имаат статус на догми определени од Црквата под водство на Светиот Дух. Догматската вистина никогаш не ја губи својата цел.“
Страв од релативизирање на учењето
Критичарите предупредуваат дека зборовите на Папата може да се протолкуваат како омекнување на официјалните догми на Католичката црква, потценување на значењето на Filioque во западната теологија или па дека сигнал дека некои традиционални учења би можеле да се сметаат за преодни или преговарачки. Некои коментатори посочуваат и историски паралели, споредувајќи го пристапот со 17-вековниот „латитудинаризам“(особено во Шкотска и Англија, некои христијани вовеле пристап на сведување на верата на неколку широки генерализации, претпоставувајќи дека е доволно за една личност да се придржува до првите формулации на верата за да биде спасена. Оваа перспектива, која ќе ги постави темелите за последователните обиди за екуменски дијалог,), отфрлен од Папа Пиј IX како опасно поедноставување на верата, кое „го празни богатството и прецизноста на католичкото учење, оставајќи простор за експанзивни толкувања и мислења спротивни на чистата вистина“.
Иако апостолското писмо на Папата Лав XIV беше замислено како чекор кон икуменски дијалог, критиките покажуваат дека во делови од католичкиот свет тоа е доживеано како теолошки ризичен потег со потенцијал да ги разниша длабоко вкоренетите догматски позиции.
Повикувајќи се на текстот од 381 година, Папата го претстави во форма што е универзално призната од древната Црква, забележувајќи дека латинскиот додаток Filioque („и од Синот“ – за слегувањето на Светиот Дух) – отсутен од оригиналната верзија, кој влегол во римското богослужение по 1014 година – е „предмет на православно-католичкиот дијалог“.
Папата исто така нагласува дека вистината на верата, „заедничкото наследство на христијаните, заслужува да биде исповедана и разбрана на секогаш нови и актуелни начини“ од сите, без да се усвои привилегирана гледна точка. Овој пристап се повикува на документот на Меѓународната теолошка комисија „Исус Христос, Син Божји, Спасител. 1700-годишнина од Вселенскиот собор во Никеја“, објавен на 3 април 2025 година, каде што, видливо од статија објавена во L’Osservatore Romano на 13 септември 1995 година, се наведува дека „Католичката црква ја признава конзилијарната, екуменска, нормативна и неповратна вредност на Символот на верата исповедан на грчки јазик во Цариград во 381 година од страна на Вториот вселенски собор“, без Филиокве. Се додава дека „ниту едно исповедање на верата специфично за одредена литургиска традиција не може да се спротивстави на овој израз на верата што го учи и исповеда неподелената Црква“. Папата Лав особено нагласува дека Никејско-цариградскиот Символ на верата продолжува да биде фундаментална и неопходна теолошка врска помеѓу сите христијански исповеди.
„Затоа, мора да ги оставиме зад себе“, заклучува Папата, „теолошките спорови што ја изгубиле својата причина за постоење, со цел да развиеме заедничко разбирање, а уште повеќе, заедничка молитва до Светиот Дух, за да нè собере сите во една вера и една љубов… Ова не подразбира екуменизам што се стреми да се врати во состојбата пред поделбите, ниту пак е меѓусебно признавање на моменталниот статус кво на различноста на црквите и црковните заедници. Напротив, тоа е екуменизам што гледа кон иднината, што бара помирување преку дијалог додека ги споделуваме нашите дарови и духовно наследство“.
